Nederlands HAVO flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Hoofdgedachte

De centrale bewering die de hele tekst ondersteunt en die je in één zin kunt formuleren; deze omvat meer dan alleen het onderwerp van de tekst.

Tekststructuur

De vaste ordening van een tekst, zoals probleem-oplossing, verschijnsel-verklaring of bewering-argumentatie, waaraan je de opbouw van alinea's herkent.

Signaalwoord

Woord of woordgroep dat het verband tussen zinnen of alinea's aangeeft, bijvoorbeeld 'daardoor' voor oorzaak en 'echter' voor tegenstelling.

Functie van de inleiding

De rol die de eerste alinea vervult, bijvoorbeeld het schetsen van de actualiteit, het introduceren van een probleem of het formuleren van een standpunt.

Beschouwende tekst

Tekst die meerdere visies op een vraagstuk afweegt zonder noodzakelijk één standpunt te verdedigen; de auteur verkent en nuanceert in plaats van te overtuigen.

Kernzin

De zin die de belangrijkste bewering van een alinea bevat; staat vaak vooraan of achteraan en is te herkennen aan de rest van de alinea die haar uitwerkt.

Betogende tekst

Tekst waarin de auteur één duidelijk standpunt inneemt en dat met argumenten verdedigt, met als doel de lezer van dat standpunt te overtuigen.

Functiewoord

Woord dat de bedoeling van een zin of alinea aanduidt, zoals constatering, aanbeveling, weerlegging, nuancering, conclusie of relativering.

Betoog

Schrijfvorm met één expliciet standpunt in inleiding en slot, waarbij elke kernalinea één argument met uitleg en voorbeeld levert.

Beschouwing schrijven

Schrijfvorm waarin je meerdere invalshoeken afweegt en afsluit met een eigen afweging of open vraag, zonder dwingend eindstandpunt.

Kernalinea

Alinea in het middenstuk die één argument of invalshoek uitwerkt volgens de volgorde kernzin, uitleg, concreet voorbeeld en terugkoppeling naar het standpunt.

Feitelijk argument

Argument dat berust op een controleerbare gebeurtenis, meting of bron en daardoor sterker is dan een argument dat alleen op gevoel of vermoeden rust.

Weerlegging

Onderdeel waarin je het sterkste tegenargument benoemt en ontkracht met een tegenargument of nuancering, waardoor je eigen standpunt overtuigender wordt.

Doelgroep en register

De lezers op wie je je richt en de taal die daarbij past: 'je' bij een breed publiek, 'u' bij formele instanties, zonder spreektaal of afkortingen.

Alinea-opbouw

Vaste volgorde binnen een alinea: kernzin vooraan, daarna uitleg en voorbeeld, en een slotzin die het verband met het standpunt herstelt.

Slot van een betoog

Afsluitende alinea met herhaling van het standpunt en eventueel een aanbeveling, zonder nieuwe argumenten die in het middenstuk ontbreken.

Argumentatieschema

Patroon waarlangs een argument het standpunt ondersteunt, zoals oorzaak-gevolg, kenmerk-eigenschap, autoriteit, voorbeeld, vergelijking of doel-middel.

Verborgen aanname

Premisse die niet wordt uitgesproken maar wel nodig is om het argument het standpunt te laten ondersteunen; bij analyse formuleer je die expliciet.

Enkelvoudige argumentatie

Argumentatiestructuur met één argument dat het standpunt ondersteunt, waardoor de overtuigingskracht sterk afhangt van de kwaliteit van dat ene argument.

Nevenschikkende argumentatie

Structuur met meerdere argumenten die elkaar versterken en samen het standpunt dragen; de argumenten zijn niet los van elkaar voldoende.

Onderschikkende argumentatie

Structuur waarin een argument zelf weer door een ander argument wordt ondersteund, zodat een keten van argumenten op het standpunt uitkomt.

Overhaaste generalisatie

Drogreden waarbij op grond van een klein of niet-representatief aantal gevallen een algemene conclusie wordt getrokken over een hele groep.

Ad hominem

Drogreden waarbij de persoon van de tegenstander wordt aangevallen in plaats van het argument dat hij aanvoert, waardoor de discussie verschuift.

Vals dilemma

Drogreden die twee tegengestelde mogelijkheden presenteert alsof er geen derde optie bestaat, terwijl tussenoplossingen wel degelijk mogelijk zijn.

Stroman

Drogreden waarbij het standpunt van de tegenstander wordt verdraaid tot een zwakkere versie, die vervolgens gemakkelijk wordt weerlegd.

Stam van een werkwoord

De infinitief zonder -en; op de stam baseer je de spelling van persoonsvormen, verleden tijd en voltooid deelwoord volgens de regels.

't Kofschip-x

Ezelsbrug voor de verledentijd en het voltooid deelwoord: eindigt de stam op t, k, f, s, ch of x, dan schrijf je -te en -t.

Congruentie

Overeenkomst in getal tussen onderwerp en persoonsvorm; bij een collectief enkelvoud als 'het bestuur' hoort een enkelvoudige persoonsvorm.

Foutieve samentrekking

Het weglaten van een woord of woorddeel in een tweede zin terwijl dat deel grammaticaal of qua betekenis niet met het eerste overeenkomt.

Verwijswoord die of dat

Bij een de-woord gebruik je 'die', bij een het-woord 'dat'; de keuze hangt af van het geslacht van het zelfstandig naamwoord waarnaar je verwijst.

Vertelperspectief

De positie van waaruit het verhaal wordt verteld: auctoriaal (alwetende verteller), personaal (belevend personage) of ik-perspectief.

Motief en thema

Een motief is een terugkerend concreet element in de tekst; het thema is de abstracte levensvraag die de tekst via dat motief verkent.