Argumentatieanalyse en kritisch lezen
Dit domain vraagt je om de redenering van een ander te reconstrueren en te beoordelen. Je benoemt het standpunt, de argumenten, de structuur en de eventuele drogredenen. Ook beoordeel je of een bron betrouwbaar is en of een bewering feitelijk of waarderend is. Je hoeft het niet eens te zijn met de tekst; je moet laten zien hoe de argumentatie in elkaar zit.
Standpunt en argument
- Standpunt: de bewering die verdedigd wordt, vaak na 'dus', 'daarom' of 'concluderend'.
- Argument: de reden, vaak na 'want', 'omdat', 'aangezien'. Let op: 'omdat' kan ook een oorzaak in de werkelijkheid aangeven; kijk of de zin een mening ondersteunt.
- Enkelvoudig: één argument. Meervoudig: meerdere zelfstandige argumenten. Onderschikkend: argumenten die elkaar ondersteunen. Nevenschikkend: argumenten die los van elkaar staan.
- Tegenargument en weerlegging: een tegenargument bestrijdt het standpunt; een weerlegging ontkracht dat tegenargument.
Drogredenen
- Overhaaste generalisatie: van één of twee gevallen naar 'alle'.
- Beroep op autoriteit: iemand zonder relevante expertise wordt als bewijs gebruikt.
- Persoonlijke aanval: de persoon wordt aangevallen in plaats van de argumentatie.
- Vals dilemma: er worden maar twee keuzes voorgesteld terwijl er meer zijn.
- Hellend vlak: er wordt zonder bewijs een rampzalig gevolg voorspeld.
- Cirkelredenering: het argument herhaalt het standpunt.
Voorbeeld
'Mijn buurman, die leraar is, zegt dat huiswerk afschaffen beter is; dus moeten alle scholen dat doen.' Standpunt: alle scholen moeten huiswerk afschaffen. Argument: een leraar zegt het. De redenering bevat een beroep op autoriteit (één leraar is geen representatieve of wetenschappelijke bron) en een overhaaste generalisatie (van één mening naar 'alle scholen'). Je noteert dus niet alleen de naam van de drogreden, maar legt uit waarom de stap niet klopt.
Kritisch lezen
Controleer auteur, datum, doel en belang van de bron. Kijk bij cijfers of het om absolute of relatieve getallen gaat, en of causaliteit echt is aangetoond of alleen samenvalt. Een weerlegging is geen argument vóór het standpunt.
Valkuilen
- Standpunt en argument omdraaien.
- Elke 'want' als argument lezen.
- Een drogreden alleen benoemen zonder uitleg.
- De weerlegging als argument voor de tegenpartij opschrijven.