Nederlands VMBO KB cheat sheet

De hoofdgedachte bestaat uit het onderwerp plus de belangrijkste bewering erover; ze staat vaak in de inleiding of het slot en niet in een detailvoorbeeld.

Een kernzin bevat de belangrijkste mededeling van een alinea; de overige zinnen geven uitleg, een voorbeeld of een toelichting.

Signaalwoorden geven het tekstverband aan: 'omdat' en 'daardoor' wijzen op oorzaak-gevolg, 'maar' en 'echter' op tegenstelling, 'bijvoorbeeld' op toelichting en 'ten eerste' op opsomming.

Bij een vraag over de functie van een alinea bepaal je of die introduceert, uitlegt, voorbeelden geeft, tegenwerkt, concludeert of samenvat.

Feit = controleerbaar en objectief; mening = persoonlijk waardeoordeel of standpunt, herkenbaar aan 'volgens mij', 'helaas', 'belachelijk' of 'ik vind'.

Verwijswoorden als 'hij', 'die' en 'daarvan' verwijzen naar een eerder of later genoemd zelfstandig naamwoord dat qua getal en betekenis past.

Tekstdoel kies je uit informeren, overtuigen, activeren, amuseren of instrueren; een oproep wijst op activeren, een standpunt met argumenten op overtuigen.

Bij citeren neem je de zin letterlijk over tussen aanhalingstekens en vermeld je de alinea; citeer alleen de kernzin die het antwoord bevat.

Inleiding: aandacht trekken, onderwerp introduceren, aanleiding of centrale vraag noemen; slot: conclusie, samenvatting, oplossing of oproep.

Een examenopdracht bevat tekstsoort, publiek, doel en inhoudselementen; elk element moet herkenbaar in de tekst terugkomen.

Zakelijke e-mail of brief: onderwerpregel, aanhef, inleiding met aanleiding, kern met alle punten, slot met verzoek of conclusie, groet en naam.

Aanhef: 'Beste mevrouw Jansen,' bij een bekende naam; 'Geachte heer/mevrouw,' bij een onbekende naam; afsluiten met 'Met vriendelijke groet,' en je naam.

Eén alinea = één deelonderwerp; begin met een kernzin en werk die uit met uitleg, voorbeeld of argument.

Signaalwoorden verbinden zinnen en alinea's: 'ten eerste, ten tweede' bij opsomming, 'omdat' bij oorzaak, 'daarom' bij gevolg, 'echter' bij tegenstelling en 'tot slot' bij afsluiting.

Doel bepaalt toon: informeren = neutraal en feitelijk; overtuigen = standpunt plus argumenten; activeren = concrete oproep; instrueren = stappen in juiste volgorde.

Houd zinnen kort: één persoonsvorm per hoofdzin; vermijd tangconstructies waarbij veel woorden tussen lidwoord en zelfstandig naamwoord staan.

Artikel: pakkende titel, inleiding met vraag of stelling, middenstuk met alinea's per deelonderwerp, slot met conclusie of oproep.

Controleer na het schrijven alle opdrachtpunten, het publiek, de tekstsoort en de lengte; tel woorden en markeer ontbrekende elementen.

Tegenwoordige tijd: stam bij 'ik'; stam + t bij 'jij, hij, zij, het'; infinitief bij meervoud; na 'jij' vervalt de -t (Word jij?).

Verleden tijd zwak: stam eindigt op t, k, f, s, ch of p → -te(n); anders -de(n) ('t kofschip).

Voltooid deelwoord zwak: -t of -d volgens 't kofschip; een sterk werkwoord heeft een eigen vorm; hulpwerkwoord 'hebben' of 'zijn'.

Bijvoeglijk naamwoord: meestal -e; geen -e bij een onbepaald onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud na 'een' (een mooi huis) en soms na stofnamen.

Meervoud: -en of -s; let op medeklinkerverdubbeling (pet → petten), klinkerverandering (boot → boten), -heid → -heden, -teit → -teiten.

Tussenletters: -en- als het eerste deel een zelfstandig naamwoord met meervoud op -en is (hondenbrok); -e- bij werkwoordelijke of versteende vormen (reuzegroot, spinnewiel).

Leestekens: punt aan einde zin; komma bij opsomming en bijzin; dubbele punt voor opsomming of uitspraak; puntkomma tussen nauw verwante hoofdzinnen; vraagteken na vraag.

Verwijswoorden: de-woord → deze/die; het-woord → dit/dat; na een onbepaald voornaamwoord zoals 'iets' gebruik je vaak 'wat'.

Congruentie: onderwerp en persoonsvorm komen in getal overeen; let bij samentrekking op gelijke functie, betekenis en vorm van het weggelaten deel.