Nederlands VMBO KB key terms

De belangrijkste boodschap die een schrijver met een hele tekst wil overbrengen. Je vindt haar vaak in de inleiding of het slot en kunt haar in één of twee zinnen samenvatten.

Het thema waar een tekst over gaat, meestal in enkele woorden of één korte zin. Het onderwerp is breder dan de hoofdgedachte en staat vaak in de titel of inleiding.

Een kleiner thema binnen een tekst dat samen met andere deelonderwerpen het totale onderwerp uitwerkt. Elk deelonderwerp staat vaak in een eigen alinea of in een groepje alinea's.

Een zin die de belangrijkste informatie van een alinea bevat. De rest van de alinea geeft vaak uitleg, voorbeelden of details bij die kernzin.

Een woord of korte uitdrukking dat verbanden in een tekst aangeeft, zoals maar, omdat, ten eerste of daardoor. Signaalwoorden helpen je om de structuur en de bedoeling van een tekst te begrijpen.

Wat een schrijver met een tekst wil bereiken, bijvoorbeeld informeren, overtuigen, activeren of amuseren. Het tekstdoel bepaalt vaak de opbouw, de woordkeuze en de toon van een tekst.

Een categorie teksten met een herkenbare vorm en bedoeling, zoals nieuwsbericht, advertentie, instructie, betoog of uitnodiging. Als je de tekstsoort herkent, weet je beter wat je van de tekst kunt verwachten.

De groep lezers of kijkers voor wie een tekst bedoeld is. Leeftijd, kennis, interesse en situatie bepalen hoe de schrijver de tekst formuleert en welke voorbeelden hij kiest.

Een feit is controleerbaar en waar of onwaar te noemen; een mening is een persoonlijke opvatting die je kunt betwisten. In teksten moet je beide goed onderscheiden om betrouwbaar te lezen.

Een reden of bewijs dat een standpunt ondersteunt. Een argument kan bestaan uit een feit, voorbeeld, ervaring of deskundigenoordeel en moet logisch aansluiten bij wat je beweert.

Een woord zoals hij, zij, dat, daar of diegene dat terug- of vooruitwijst naar iets anders in de tekst. Door verwijswoorden te volgen begrijp je over wie of wat een zin gaat.

De logische samenhang tussen zinnen of alinea's, bijvoorbeeld een opsomming, tegenstelling, oorzaak-gevolg of conclusie. Je herkent zo'n verband vaak aan signaalwoorden en aan de volgorde van informatie.

Een groep zinnen die bij elkaar horen en meestal met een inspringing of witregel begint. Een alinea behandelt vaak één deelonderwerp en helpt de lezer de tekst overzichtelijk te volgen.

Een kort overzicht dat je voor het schrijven maakt met doel, publiek, onderwerp, indeling en belangrijkste punten. Een schrijfplan voorkomt dat je tijdens het schrijven de structuur of je boodschap kwijtraakt.

Wat je met je eigen tekst wilt bereiken, bijvoorbeeld de lezer informeren, overtuigen, laten reageren of iets laten doen. Je schrijfdoel bepaalt welke informatie je geeft en hoe je de lezer aanspreekt.

De lezers die je met je tekst wilt bereiken. Denk aan hun leeftijd, kennis, relatie tot jou en verwachtingen; die bepalen of je je, u, formeel of informeel schrijft.

De manier waarop je de lezer aanspreekt, bijvoorbeeld met je of u. De keuze hangt af van je publiek en de situatie: u past bij een formele brief, je bij een informele e-mail.

De volgorde van de onderdelen van een tekst, meestal inleiding, middenstuk en slot. Een duidelijke tekstindeling zorgt ervoor dat de lezer je gedachtegang gemakkelijk kan volgen.

Een formele e-mail aan bijvoorbeeld een bedrijf, school of instantie. Je gebruikt een duidelijke onderwerpregel, beleefde aanhef, korte alinea's en een passende afsluiting met je naam.

De korte regel bovenaan een e-mail of brief die zegt waar het bericht over gaat. Een goede onderwerpregel is concreet en kort, zodat de lezer meteen ziet wat hij kan verwachten.

Het begin en het einde van een brief of e-mail, zoals 'Beste mevrouw De Vries' en 'Met vriendelijke groet'. Ze passen bij de mate van formaliteit en bij de relatie met de lezer.

De mening die je in een tekst inneemt en die je met argumenten probeert te onderbouwen. Een standpunt is duidelijk herkenbaar als je zegt wat je vindt en waarom.

Een argument dat tegen jouw standpunt of tegen een eerder genoemd argument ingaat. In een overtuigende tekst noem je een tegenargument soms om het daarna te weerleggen en je eigen standpunt sterker te maken.

Een reactie waarin je uitlegt waarom een tegenargument niet klopt of niet sterk genoeg is. Met een weerlegging laat je zien dat je naar andere meningen hebt gekeken en je eigen standpunt nog steeds verdedigt.

Een beleefde, zakelijke schrijfstijl zonder straattaal of overdreven emoties. Je gebruikt volledige zinnen, passende aanspreekvormen en duidelijke formuleringen, vooral bij brieven aan instanties of onbekenden.

Het werkwoord in de zin dat verandert als je de zin in een andere tijd zet of van enkelvoud naar meervoud verandert. De persoonsvorm hoort bij het onderwerp en geeft onder meer de tijd aan.

Het zinsdeel dat aangeeft wie of wat de handeling uitvoert of over wie iets wordt gezegd. Je vindt het door te vragen: wie of wat doet iets, of wie of wat is er?

Het deel van de zin dat zegt wat er met het onderwerp gebeurt of wat het onderwerp is. Het werkwoordelijk gezegde bestaat uit werkwoorden; een naamwoordelijk gezegde bevat ook een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord.

Het zinsdeel dat aangeeft wat of wie de handeling ondergaat. Je vindt het door te vragen: wie of wat + gezegde + onderwerp. Bij 'Ik koop een fiets' is 'een fiets' het lijdend voorwerp.

Een stukje van een zin dat je in één keer voor de persoonsvorm kunt plaatsen. Zinsdelen hebben elk een eigen functie, zoals onderwerp, lijdend voorwerp of bijwoordelijke bepaling.

Een zinsdeel dat extra informatie geeft over bijvoorbeeld tijd, plaats, manier, reden of hoeveelheid. Je herkent het vaak aan vraagwoorden als wanneer, waar, hoe of waarom, en het kan meestal weg.

Een zin die op zichzelf kan staan en waarin de persoonsvorm meestal op de eerste of tweede plaats staat. Een hoofdzin kan samen met een bijzin een samengestelde zin vormen.

Een zin die niet zelfstandig kan staan en die samen met een hoofdzin een grotere zin vormt. In een bijzin staan de werkwoorden vaak aan het einde, bijvoorbeeld in '... omdat ik morgen moet werken'.

Een woord dat zinnen of woordgroepen aan elkaar verbindt, zoals en, maar, omdat, terwijl of als. Het voegwoord laat zien hoe de delen samenhangen: opsomming, tegenstelling, oorzaak of voorwaarde.

De regels voor het correct schrijven van werkwoordsvormen, zoals de ik-vorm, verleden tijd en het voltooid deelwoord. Je let onder meer op de stam, de tijd en het gebruik van 't ex-kofschip.

Een werkwoordsvorm die aangeeft dat een handeling al klaar is, vaak gebruikt met hebben of zijn, zoals 'gewerkt' of 'vertrokken'. Je schrijft het met ge-, be-, ver- of ont- en let op de laatste letter voor d of t.

Het gebruik van leestekens zoals punt, komma, vraagteken, dubbele punt en aanhalingstekens. Goede interpunctie maakt zinnen leesbaar en laat zien waar een zin eindigt of een citaat begint.

Een nieuw woord dat je maakt door twee of meer bestaande woorden aan elkaar te schrijven, zoals 'schooltas' of 'voetbalveld'. Soms voeg je een tussenletter toe, bijvoorbeeld in 'fietsenrek' of 'pannenkoek'.

Het deel van een werkwoord dat overblijft als je de uitgang -en van het hele werkwoord haalt, bijvoorbeeld 'werk' uit 'werken'. Bij spelling gebruik je de stam om de ik-vorm en sommige verleden tijden te maken.