Nederlands VMBO KB flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Hoofdgedachte

De hoofdgedachte is de belangrijkste bewering die de schrijver over het onderwerp doet; je vindt haar vaak in de inleiding of het slot.

Onderwerp

Het onderwerp is datgene waarover de hele tekst gaat; je formuleert het in enkele woorden en niet als volledige zin met een standpunt.

Kernzin

Een kernzin bevat de belangrijkste mededeling van een alinea; ze staat meestal vooraan of achteraan en de overige zinnen geven uitleg of voorbeelden.

Signaalwoord

Een signaalwoord geeft het verband tussen zinnen of alinea's aan, zoals oorzaak-gevolg ('daardoor'), tegenstelling ('maar') of opsomming ('ten eerste').

Tekstdoel

Het tekstdoel is wat de schrijver met de tekst wil bereiken, bijvoorbeeld informeren, overtuigen, activeren, amuseren of instrueren; de tekstsoort en het taalgebruik geven aanwijzingen.

Feit of mening

Een feit is controleerbaar en objectief; een mening bevat een persoonlijk waardeoordeel of standpunt en herken je aan woorden zoals 'volgens mij', 'helaas' of 'belachelijk'.

Verwijswoord

Een verwijswoord zoals 'hij', 'die' of 'daarvan' verwijst naar een ander woord of zinsdeel; zoek het zelfstandig naamwoord dat qua betekenis en getal past.

Functie inleiding

De inleiding trekt de aandacht, introduceert het onderwerp en noemt vaak de aanleiding of centrale vraag; ze bereidt de lezer voor op de rest van de tekst.

Functie slot

Het slot rondt de tekst af met een conclusie, samenvatting, oplossing of oproep; het herhaalt niet simpelweg alle details en staat vaak in de laatste alinea.

Citeren

Citeren betekent een zin letterlijk overnemen tussen aanhalingstekens; noteer de alinea erbij en kies alleen de zin die het gevraagde antwoord bevat.

Inferentie

Een inferentie is een conclusie die je trekt uit informatie die niet letterlijk in de tekst staat; je combineert tekstgegevens met je eigen kennis.

Schrijfopdracht ontleden

Bepaal voor het schrijven de tekstsoort, het publiek, het doel en alle inhoudselementen; streep elk element af wanneer je het in je tekst hebt verwerkt.

Zakelijke e-mail opbouw

Een zakelijke e-mail bevat een onderwerpregel, aanhef, inleiding met aanleiding, kern met alle punten, slot met verzoek of conclusie, en afsluitende groet met naam.

Aanhef

Gebruik 'Beste mevrouw Jansen,' als je de naam kent en 'Geachte heer/mevrouw,' als je die niet kent; de aanhef begint met een hoofdletter en eindigt met een komma.

Afsluiting brief

Sluit een zakelijke brief of e-mail af met 'Met vriendelijke groet,' op een nieuwe regel en zet daaronder je voor- en achternaam; gebruik geen punt na de groet.

Alinea

Een alinea behandelt één deelonderwerp; ze begint met een kernzin en werkt die uit met uitleg, voorbeeld of argument, zodat de lezer de opbouw kan volgen.

Signaalwoorden gebruiken

Gebruik signaalwoorden die passen bij het verband: 'ten eerste, ten tweede' bij opsomming, 'omdat' bij oorzaak, 'daarom' bij gevolg, 'echter' bij tegenstelling en 'tot slot' bij afsluiting.

Doel en toon

Het doel bepaalt de toon: informeren vraagt om neutrale feiten, overtuigen om standpunt en argumenten, activeren om een concrete oproep en instrueren om stappen in de juiste volgorde.

Korte zinnen

Houd zinnen kort en overzichtelijk: gebruik bij voorkeur één persoonsvorm per hoofdzin en vermijd lange tangconstructies waarbij veel woorden tussen lidwoord en zelfstandig naamwoord staan.

Artikel opbouw

Een artikel heeft een pakkende titel, een inleiding met vraag of stelling, een middenstuk met alinea's per deelonderwerp en een slot met conclusie of oproep.

Controle na schrijven

Controleer na het schrijven of alle opdrachtpunten, het publiek, de tekstsoort en de lengte kloppen; tel de woorden en markeer ontbrekende elementen voordat je inlevert.

Persoonsvorm tegenwoordige tijd

Bij de tegenwoordige tijd gebruik je de stam bij 'ik', stam + t bij 'jij, hij, zij, het' en de infinitief bij meervoud; na 'jij' vervalt de -t.

't Kofschip

Met 't kofschip bepaal je de verleden tijd en het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden: eindigt de stam op t, k, f, s, ch of p, schrijf dan -te(n) of -t.

Voltooid deelwoord

Een voltooid deelwoord van een zwak werkwoord eindigt op -t of -d volgens 't kofschip; sterke werkwoorden hebben een eigen vorm en het hulpwerkwoord is 'hebben' of 'zijn'.

Bijvoeglijk naamwoord

Een bijvoeglijk naamwoord krijgt meestal een -e; geen -e bij een onbepaald onzijdig zelfstandig naamwoord in het enkelvoud na 'een' (een mooi huis) en soms na stofnamen.

Meervoudsvorming

Meervoud op -en of -s; let op medeklinkerverdubbeling (pet → petten), klinkerverandering (boot → boten) en woorden op -heid of -teit die -heden of -teiten krijgen.

Tussenletters

Schrijf -en- als het eerste deel een zelfstandig naamwoord is met een meervoud op -en (hondenbrok); schrijf -e- bij werkwoordelijke of versteende vormen (reuzegroot, spinnewiel).

Leestekens

Gebruik een punt aan het einde van een zin, een komma bij opsommingen en bijzinnen, een dubbele punt voor een opsomming of uitspraak en een vraagteken na een vraag.

Verwijswoorden de- en het-woord

Bij een de-woord gebruik je 'deze' of 'die'; bij een het-woord gebruik je 'dit' of 'dat'; na een onbepaald voornaamwoord zoals 'iets' gebruik je vaak 'wat'.

Congruentie

Onderwerp en persoonsvorm moeten in getal overeenkomen; bij een enkelvoudig onderwerp hoort een enkelvoudige persoonsvorm en bij meervoud een meervoudige persoonsvorm.

Samentrekking

Bij samentrekking laat je een woord of zinsdeel weg dat in een ander deel al staat; dat mag alleen als het weggelaten deel dezelfde functie, betekenis en vorm heeft.

Hoofdletter

Je schrijft een hoofdletter aan het begin van een zin, bij eigennamen van personen, plaatsen en merken, en bij feestdagen; soortnamen en dagen van de week krijgen geen hoofdletter.