Taalverzorging: werkwoorden, spelling en leestekens
Taalverzorging gaat over spelling, grammatica en leestekens. Je oefent het in losse opdrachten, maar het telt ook mee bij je schrijfopdracht: werkwoordsvormen, hoofdletters en komma's vallen daar onder 'taalverzorging'.
Werkwoorden
- Persoonsvorm vinden: vraagproef (zin vragend maken) of tijdproef (zin in een andere tijd zetten).
- Tegenwoordige tijd: ik = stam; hij/zij = stam + t; meervoud = infinitief. Dus 'hij wordt' (stam 'word' + t) en 'hij vindt'.
- Verleden tijd: stam eindigt op t, k, f, s, p, x of ch → -te/-ten; anders -de/-den. Dus 'werkte', 'verhuisde', 'controleerde' (stam 'controleer').
- Voltooid deelwoord: verlengproef ('gecontroleerd', want 'gecontroleerde') of 't kofschip ('gewerkt').
Zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden
- Bijvoeglijk naamwoord krijgt -e, behalve bij een het-woord in het enkelvoud met 'een': 'een groot probleem', 'het grote probleem', 'de grote tuin'.
- Samenstellingen schrijf je aan elkaar. Tussenletters: -en- als het eerste deel een meervoud op -en heeft (pannenkoek), -e- bij een meervoud op -s (groentesoep), -s- als je die hoort (dorpsstraat).
Leestekens, verwijswoorden en congruentie
- Hoofdletter aan het begin van een zin en bij namen; komma bij een opsomming en tussen de delen van een samengestelde zin.
- Dubbele punt voor een opsomming of citaat, aanhalingstekens om een letterlijk citaat.
- de-woord → die/deze, het-woord → dat/dit: 'het meisje dat daar staat'.
- Het onderwerp bepaalt het getal van de persoonsvorm: 'De lijst met namen is klaar.'
- Vergelijkingen: 'groter dan', 'even groot als'. Hen na een voorzetsel en als lijdend voorwerp, hun als meewerkend voorwerp en bij bezit.
Uitgewerkt voorbeeld
Neem: 'De leraar ... (controleren) gisteren de schriften.' en 'Hij heeft ze daarna ... (controleren).' De eerste zin vraagt een persoonsvorm in de verleden tijd: de stam 'controleer' eindigt op een -r, dus -de, en met de uitgang wordt dat 'controleerde'. De tweede hoort bij 'heeft' en is dus een voltooid deelwoord: verlengen tot 'gecontroleerde' laat horen dat er een -d achter komt, dus 'gecontroleerd'. Samen: 'De leraar controleerde gisteren de schriften en hij heeft ze daarna gecontroleerd.'
Valkuilen
- 'Hij word' schrijven terwijl de stam al op -d eindigt: het is 'hij wordt'.
- Persoonsvorm en voltooid deelwoord verwisselen; kijk of er 'heeft' of 'is' in de zin staat.
- 'Hun hebben' gebruiken; 'hun' is nooit onderwerp.
- 'Groter als' schrijven in plaats van 'groter dan'.
- Leestekens vergeten in de schrijfopdracht; dat kost punten bij taalverzorging.