Drie oprichters, één koffieroosterij

Vof. Alle vennoten zijn hoofdelijk en met hun privévermogen aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap. De bank zal bovendien borgstelling of een pandrecht vragen, waardoor de bescherming die Els zoekt volledig wegvalt. Voordeel: een verlies van €15.000 is in box 1 direct verrekenbaar met ander inkomen (mits aan de voorwaarden wordt voldaan), wat in de startfase veel waard is. Geen notaris nodig, dus lage oprichtingskosten.

Commanditaire vennootschap. De commanditaire vennoot is in beginsel niet verder aansprakelijk dan haar inleg, maar alleen zolang zij geen beheersdaden verricht. Els wil meebeslissen over investeringen boven €15.000; dat kan al snel als beheersdaad gelden, waardoor zij alsnog hoofdelijk aansprakelijk wordt. De constructie is dus precies op het punt waar Els haar bescherming wil, fragiel.

Bv. De bv is een rechtspersoon; aandeelhouders zijn niet aansprakelijk voor schulden van de bv. Zeggenschap is vast te leggen in statuten en een aandeelhoudersovereenkomst (bijvoorbeeld een goedkeuringsrecht voor investeringen boven €15.000). Aandelen zijn overdraagbaar via een notariële akte met een blokkeringsregeling. Nadelen: oprichtingskosten, publicatieplicht van de jaarrekening en verliesverrekening alleen binnen de vennootschapsbelasting.

Advies. Kies de bv: de aansprakelijkheidsbescherming van Els en de makkelijker toe- en uittreding wegen zwaarder dan de eenmalige oprichtingskosten. Vang het nadeel van de verliesverrekening op door de eerste jaren een bescheiden managementvergoeding af te spreken en de verliezen te laten verrekenen met latere winsten.

Bij verkoop door Els. Zonder regeling kan Els haar aandelen in principe aan een willekeurige derde aanbieden, en dan komt er een onbekende medeaandeelhouder binnen. Daarom is een blokkeringsregeling nodig: ofwel goedkeuring door een orgaan (bijvoorbeeld de algemene vergadering), ofwel een aanbiedingsplicht waarbij Noor en Tim eerst het recht hebben de aandelen te kopen. Daarbij hoort een waarderingsformule, bijvoorbeeld de intrinsieke waarde plus een afgesproken opslag, of een discounted-cashflowmethode met een vastgestelde disconteringsvoet. Zonder formule ontstaat juist op het slechtste moment ruzie over de prijs.

Bij overlijden van Tim. De aandelen gaan naar zijn erfgenamen. Die erven het vermogen, maar worden geen bestuurder en hoeven niet mee te werken. Leg daarom vast: een voortzettingsbeding, een call-optie voor de overige aandeelhouders, een verplichte aanbieding door de erfgenamen en een overlijdensrisicoverzekering of aandeelhoudersverzekering die de overname financiert. Regel ook wat de arbeidsbeloning van Noor en Tim is: zij werken fulltime en Els niet, dus zonder afspraken over salaris en dividend ontstaat er scheefgroei.

Verder vastleggen. Besluiten die unaniem of met versterkte meerderheid moeten worden genomen, een dividendbeleid, een concurrentiebeding, een geschillenregeling en de gevolgen van arbeidsongeschiktheid van een van de werkende aandeelhouders.

Kosten van de bv. Eenmalig: notariële akte en advies, doorgaans enkele honderden tot enkele duizenden euro's. Doorlopend: administratie en het opmaken en publiceren van de jaarrekening. Sinds de invoering van de flexibele bv is er geen wettelijk minimumkapitaal meer, dus dat argument vervalt.

Risico in de vof of cv. In een vof staat het privévermogen van alle vennoten volledig achter de schulden, inclusief de banklening van €50.000, de huur van het pand en de leverancierskredieten. Bij een tegenvallend jaar met verliezen en schulden kan dat oplopen tot tienduizenden euro's per vennoot; Els heeft €60.000 ingebracht en kan dat bedrag in een vof alsnog verliezen plus meer. In een cv loopt zij dat risico opnieuw zodra zij als beheersdaad wordt aangemerkt.

Afweging. De oprichtingskosten van een bv zijn eenmalig en beperkt; het aansprakelijkheidsrisico is onbeperkt en structureel. Zodra een van de drie niet meewerkt in de dagelijkse leiding en haar inleg wil beschermen, is de bv per saldo de goedkoopste oplossing. De opmerking van Noor is dus vooral een kwestie van perceptie: het gaat niet om de kosten van de rechtsvorm, maar om het risico dat je zonder rechtspersoon loopt.

Nuance. Ook in een bv kan een bank persoonlijke borgstelling van de bestuurders vragen, en bij wanbeleid kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden gehouden. De bescherming is dus niet absoluut, maar wel aanzienlijk groter dan in een vof of cv.