O&O HAVO common mistakes
O&O HAVO · Understand the traps and how to avoid them.
Bij een vraag over de rechtsvorm van een onderneming alleen de juridische aansprakelijkheid benoemen en niet ingaan op fiscale gevolgen (inkomstenbelasting versus vennootschapsbelasting) en de gevolgen voor de continuïteit bij overlijden of uittreding van een eigenaar.
Kandidaten leren de kenmerken van de rechtsvormen als losse lijstjes (eenmanszaak, VOF, BV, NV) en reproduceren alleen het eerste kenmerk dat in het hoofd opkomt, meestal aansprakelijkheid, zonder de gevraagde vergelijking in te vullen.
What to do instead
Maak voor elke rechtsvorm een vast vergelijkingsschema met de kolommen: aantal eigenaren, aansprakelijkheid, fiscale behandeling, kapitaalvereisten, continuïteit en zeggenschap. Oefen met vragen die twee rechtsvormen vergelijken en beantwoord die altijd langs alle kolommen, ook als de vraag maar één aspect lijkt te noemen.
In de boekhouding een transactie aan de verkeerde zijde boeken, bijvoorbeeld een ontvangen factuur direct als kosten boeken terwijl de goederen nog niet zijn geleverd, of de btw als omzet opnemen in plaats van als vordering op de Belastingdienst.
Kandidaten redeneren vanuit het kasstroomdenken ('geld gaat eruit, dus kosten') en passen het toerekeningsbeginsel en het matchingbeginsel niet toe. De btw wordt gezien als onderdeel van de prijs omdat die op de factuur staat.
What to do instead
Werk elke journaalpost in drie stappen uit: welke grootboekrekening, welke zijde (debet/credit) en welk bedrag exclusief btw. Noteer daarna expliciet of sprake is van een balanspost of een resultaatpost en of de opbrengst of kosten in deze periode thuishoort. Controleer met de proefbalans of debet en credit gelijk blijven.
Bij een investeringsselectie de terugverdientijd berekenen en op basis daarvan een project aanvaarden, zonder de netto contante waarde of de interne rentabiliteit te berekenen en zonder de disconteringsvoet te onderbouwen.
De terugverdientijd is de eenvoudigste methode en wordt daarom als eerste aangeleerd en als eerste toegepast. Kandidaten vergeten dat deze methode geen rekening houdt met de tijdswaarde van geld en met kasstromen na de terugverdienperiode.
What to do instead
Bereken bij elke investeringsvraag standaard zowel de NCW als de terugverdientijd en benoem in één zin waarom de NCW leidend is. Maak de contante waarde per jaar expliciet met de factor 1/(1+r)^t, zodat een rekenfout direct zichtbaar is en de disconteringsvoet niet uit het oog verdwijnt.
Een liquiditeitskengetal berekenen met een verkeerde teller of noemer, bijvoorbeeld de current ratio berekenen met de totale activa in de teller, of de quick ratio niet corrigeren voor de voorraad.
Kandidaten kennen de namen van de kengetallen wel maar niet de exacte samenstelling, en grijpen onder tijdsdruk naar de grootste getallen uit de balans omdat die vertrouwd aanvoelen.
What to do instead
Leer de formule en de bijbehorende balansposten als één geheel, bijvoorbeeld current ratio = vlottende activa / kortlopend vreemd vermogen en quick ratio = (vlottende activa - voorraad) / kortlopend vreemd vermogen. Schrijf bij elke berekening eerst de formule op en vul daarna pas de getallen in.
Bij een marketingvraag de marketingmix alleen opsommen (product, prijs, plaats, promotie) zonder de gekozen invulling te koppelen aan de doelgroep, het marktsegment of de positionering die in de casus wordt beschreven.
De vier P's zijn goed te onthouden en worden daarom als volledig antwoord gezien. Kandidaten vergeten dat de vraag meestal vraagt om een onderbouwde keuze en niet om een definitie.
What to do instead
Beantwoord marketingmix-vragen in de vorm: doelgroep, gekozen positionering, en per P één concrete maatregel met een argument waarom die past bij die doelgroep. Toets achteraf of elke maatregel logisch volgt uit het genoemde segment en of er geen P ontbreekt.
Bij marktonderzoek de steekproefomvang of de betrouwbaarheid van een uitkomst presenteren als vaststaand feit, zonder de onderzoeksopzet (representativiteit, vraagstelling, respons) te beoordelen en zonder onderscheid te maken tussen primaire en secundaire data.
Kandidaten concentreren zich op het rekenen met percentages en vergeten dat een percentage zonder representatieve steekproef niets zegt. De begrippen primair en secundair worden door elkaar gehaald omdat beide 'data' heten.
What to do instead
Loop bij elke onderzoeksvraag een vast controlelijstje af: bron (primair of secundair), populatie en steekproef, wijze van dataverzameling, vraagstelling en respons. Benoem daarna expliciet één zwakte van het onderzoek en het gevolg daarvan voor de conclusie.
De omgeving van de onderneming beschrijven met alleen de concurrentie, terwijl de vraag gaat over de brede omgeving (economisch, technologisch, demografisch, politiek-juridisch, ecologisch) of over de mate van concurrentie-intensiteit binnen een bedrijfstak.
Kandidaten associëren 'omgeving' met 'concurrenten' en noemen de eerste de beste bekende concurrent uit de casus, zonder de vraag te ontleden naar het gevraagde analyseniveau.
What to do instead
Bepaal eerst het analyseniveau: macro-omgeving, bedrijfstak of directe concurrenten. Gebruik voor de macro-omgeving een vaste indeling in factoren en voor de bedrijfstak een gestructureerde analyse van toetreders, afnemers, leveranciers, substituten en concurrentie. Noem per factor één concreet gegeven uit de casus.
Bij een financieringsvraag de behoefte aan vermogen gelijkstellen aan de investering in vaste activa, en werkkapitaal, aflossingen en btw-afdrachten buiten beschouwing laten.
Kandidaten denken in termen van 'wat kost het gebouw of de machine' en vergeten dat een onderneming ook geld nodig heeft voor voorraden, debiteuren en lopende verplichtingen.
What to do instead
Stel de financieringsbehoefte altijd op als investering in vaste activa plus toename van het werkkapitaal plus aflossingen, en benoem per post of het om eenmalig of permanent beslag gaat. Maak daarna de splitsing tussen eigen vermogen en vreemd vermogen en onderbouw de verhouding.
In de bedrijfseconomische analyse een conclusie trekken uit één kengetal, bijvoorbeeld concluderen dat de rentabiliteit is verbeterd zonder te controleren of dat komt door een hogere marge of door een hogere omloopsnelheid.
Eén kengetal geeft een duidelijk getal en daarmee een schijnbare zekerheid. Kandidaten vergeten dat kengetallen onderling samenhangen en dat een stijging ook door een noemer-effect kan ontstaan.
What to do instead
Ontleed elk kengetal in zijn componenten (bijvoorbeeld rentabiliteit van het totale vermogen als marge maal omloopsnelheid) en vergelijk met een vorige periode of met een norm. Formuleer de conclusie pas nadat je hebt aangewezen welke component de verandering veroorzaakt.
Bij een vraag over de ondernemingsvorm en zeggenschap het verschil tussen eigendom en bestuur niet benoemen, bijvoorbeeld aannemen dat de aandeelhouder met de meerderheid automatisch de dagelijkse leiding heeft.
Kandidaten verwarren de juridische eigenaar met de uitvoerende bestuurder, omdat in kleine ondernemingen beide rollen vaak in één persoon samenvallen en de casus dat beeld versterkt.
What to do instead
Benoem bij elke structuurvraag afzonderlijk wie eigenaar is, wie bestuurt en wie besluiten neemt in de algemene vergadering. Geef aan welke bevoegdheden bij welk orgaan liggen en welke beperkingen gelden, zoals statutaire beperkingen of een verplicht adviesrecht.