HAVO Scheikunde common mistakes
HAVO Scheikunde · Understand the traps and how to avoid them.
Bij het berekenen van de molariteit of het aantal mol wordt de massa in gram direct in de formule n = c·V ingevuld, zonder eerst via n = m/M om te rekenen.
Kandidaten verwarren massa (g) met hoeveelheid stof (mol) en grijpen de eerst bekende formule aan; de eenheid mol wordt als synoniem voor gram gezien.
What to do instead
Schrijf bij elke rekenopgave eerst de gegeven grootheden met eenheden op, kies dan de formule waarin die eenheden passen, en controleer op het eind of de eenheid van het antwoord klopt (mol, mol/L, g).
De reactievergelijking wordt niet in evenwicht gebracht voordat de molverhouding wordt gebruikt, zodat de coëfficiënten bij stoichiometrische berekeningen ontbreken of fout zijn.
Men wil snel rekenen en slaat de tussenstap over; ook worden coëfficiënten verward met indexen in de formule.
What to do instead
Maak het evenwicht altijd af als aparte, zichtbare stap en noteer daarna expliciet de molverhouding (bijv. 1 mol N2 : 3 mol H2) als bruggetje naar de berekening.
Bij een oplosbaarheid- of neerslagvraag wordt het volume van de oplossing bij elkaar opgeteld vergeten, waardoor de concentratie na mengen met het oude volume wordt berekend.
De formule c = n/V wordt toegepast met het volume van één oplossing, terwijl de stof zich na mengen over het totale volume verdeelt.
What to do instead
Bereken eerst n voor elke stof afzonderlijk, bepaal daarna V_totaal (meestal de som van de volumes) en pas dan c = n/V_totaal toe; controleer of de concentratie na verdunning lager is dan ervoor.
Bij pH-berekeningen wordt de concentratie H+ gelijkgesteld aan de concentratie van het zuur, ook bij een zwak zuur of bij een meerwaardig zuur.
Men past pH = −log[H+] toe zonder rekening te houden met gedeeltelijke dissociatie of met het aantal H+ per molecuul.
What to do instead
Bepaal eerst of het zuur sterk of zwak is; bij een sterk eenwaardig zuur geldt [H+] ≈ [zuur], bij een zwak zuur moet met de evenwichtsconstante worden gerekend en bij een meerwaardig sterk zuur met de factor van het aantal H+.
Zuur-base-reacties worden niet eerst als netto ionenreactie opgeschreven, waardoor toeschouwersionen in de vergelijking blijven staan en het zuur-base-paar niet zichtbaar wordt.
Men schrijft de volledige molecuulvergelijking op en verliest daarna het overzicht over welke deeltjes werkelijk reageren.
What to do instead
Schrijf altijd de netto ionenvergelijking op en benoem daarbij expliciet het zuur en zijn geconjugeerde base; controleer dat lading en atoombalans aan beide zijden kloppen.
Bij atoombouw wordt het aantal neutronen berekend als massagetal plus atoomnummer, of worden isotopen beschouwd als verschillende elementen.
De begrippen massagetal, atoomnummer en isotoon door elkaar gehaald; het onderscheid tussen element en isotoop is niet scherp.
What to do instead
Gebruik de vaste regel A = Z + N (neutronen = massagetal − atoomnummer) en benoem isotopen steeds als hetzelfde element met een afwijkend aantal neutronen.
De binding tussen atomen in een molecuul wordt verward met de binding tussen moleculen, bijvoorbeeld waterstofbruggen toekennen binnen een H2O-molecuul in plaats van tussen moleculen.
De term waterstofbrug klinkt als een gewone binding en het onderscheid tussen intramoleculair en intermoleculair is niet geoefend.
What to do instead
Teken het molecuul met de covalente bindingen en zet intermoleculaire krachten apart tussen de moleculen; koppel daarna eigenschappen zoals kookpunt aan de intermoleculaire kracht, niet aan de covalente binding.
Bij het voorspellen van eigenschappen wordt de oplosbaarheid of het kookpunt beredeneerd vanuit de molecuulmassa alleen, zonder de polariteit en de aanwezigheid van waterstofbruggen mee te nemen.
Men zoekt één simpele regel en past die op alle stoffen toe, terwijl de uitkomst juist van de combinatie van factoren afhangt.
What to do instead
Werk in vaste volgorde: bepaal eerst de polariteit (symmetrie en elektronegativiteitsverschil), check dan of OH- of NH-groepen waterstofbruggen kunnen vormen, en weeg pas daarna de molecuulmassa mee.
In structuurformules van koolstofverbindingen wordt een dubbele binding niet als zodanig getekend of wordt de stamnaam met het achtervoegsel (aan/een/yn) verkeerd gekoppeld, waardoor de naam niet bij de structuur past.
De naamgevingsregels worden los van de structuur geleerd en de tel- en nummerstappen worden overgeslagen.
What to do instead
Pas de regels altijd in vaste volgorde toe: langste keten, nummeren vanaf de kant die de meervoudige binding het laagste nummer geeft, dan de uitgang bepalen; teken daarna de structuur opnieuw en controleer of de naam erbij past.
Bij polymerisaties wordt een additiepolymeer behandeld alsof er een klein molecuul (zoals water) afsplitst, of wordt het repeterende eenheid verkeerd afgeleid uit het monomeer.
De begrippen additie en condensatie worden verward en de dubbele binding in het monomeer wordt niet als aangrijppunt herkend.
What to do instead
Onderstreep eerst de dubbele binding in het monomeer; bij additie opent die binding en blijft de atoomsamenstelling gelijk, bij condensatie noteer je expliciet welk klein molecuul wordt afgesplitst en teken je de repeterende eenheid tussen vierkante haken.