HAVO Scheikunde key terms

De eenheid voor hoeveelheid stof; één mol bevat 6,02 × 10²³ deeltjes (getal van Avogadro) en is de brug tussen massa en aantal deeltjes bij berekeningen.

De massa van één mol stof in gram per mol, berekend door de atoommassa's van alle atomen in de formule bij elkaar op te tellen.

De gemiddelde massa van een atoom van een element, uitgedrukt in atomaire massa-eenheid u; dit getal staat onder het elementsymbool in het periodiek systeem.

Het aantal deeltjes in één mol, ongeveer 6,02 × 10²³ per mol; hiermee reken je om tussen aantal deeltjes en hoeveelheid stof in mol.

Het rekenen met molverhoudingen uit een kloppende reactievergelijking om te bepalen hoeveel beginstof nodig is of hoeveel product ontstaat.

Een notatie met formules van beginstoffen en producten, gescheiden door een pijl, met coëfficiënten zodat het aantal atomen van elk element links en rechts gelijk is.

Het getal vóór een formule in een reactievergelijking; het geeft de molverhouding aan waarin die stof aan de reactie deelneemt.

Een beginstof die in meer mol aanwezig is dan volgens de molverhouding nodig is; de andere beginstof is dan de beperkende factor voor de opbrengst.

De verhouding tussen de werkelijk gevormde hoeveelheid product en de theoretisch berekende hoeveelheid, uitgedrukt in procenten.

Bij een chemische reactie verandert de totale massa niet, omdat atomen alleen anders gerangschikt worden en niet verdwijnen of ontstaan.

Energie kan niet ontstaan of verdwijnen, alleen omgezet worden van de ene vorm in de andere; bij exotherme reacties komt warmte vrij, bij endotherme reacties wordt warmte opgenomen.

Een reactie waarbij energie vrijkomt aan de omgeving, meestal als warmte; de producten bevatten minder chemische energie dan de beginstoffen.

Een reactie waarbij energie uit de omgeving wordt opgenomen; de producten bevatten meer chemische energie dan de beginstoffen, waardoor de omgeving afkoelt.

De minimale energie die botsende deeltjes nodig hebben om een reactie te laten verlopen; een katalysator verlaagt deze drempel zonder zelf verbruikt te worden.

Een stof die een reactie sneller laat verlopen door de activeringsenergie te verlagen, maar die na de reactie onveranderd terugkomt en dus niet in de vergelijking als beginstof staat.

De hoeveelheid beginstof die per tijdseenheid wordt omgezet; deze neemt toe bij hogere temperatuur, groter contactoppervlak, hogere concentratie en aanwezigheid van een katalysator.

Een voorstelling van de opbouw van een atoom met een positieve kern van protonen en neutronen, omringd door elektronen in schillen; het model van Bohr verklaart de schillenopbouw.

Een positief geladen deeltje in de atoomkern; het aantal protonen bepaalt welk element het atoom is en heet het atoomnummer.

Een variant van een element met hetzelfde aantal protonen maar een verschillend aantal neutronen, waardoor de atoommassa verschilt terwijl de chemische eigenschappen bijna gelijk zijn.

Een laag rond de atoomkern waarin elektronen zich bevinden; de buitenste schil bepaalt het aantal bindingen dat een atoom kan aangaan en dus de groep in het periodiek systeem.

De elektronen in de buitenste schil van een atoom; zij bepalen hoe een element reageert en hoeveel bindingen het kan vormen.

Een overzicht van elementen gerangschikt op atoomnummer, waarbij elementen in dezelfde groep vergelijkbare eigenschappen hebben door een gelijk aantal valentie-elektronen.

De mate waarin een atoom in een binding elektronen naar zich toe trekt; een groot verschil tussen twee atomen leidt tot een polaire of ionaire binding.

Een binding waarbij twee atomen een of meer elektronenparen delen; dit komt voor tussen niet-metaalatomen, zoals in waterstof- en koolstofverbindingen.

Een covalente binding tussen atomen met verschillend elektronegativiteit, waardoor ladingsverschil ontstaat en het molecuul een dipool kan vormen.

De aantrekkingskracht tussen positieve en negatieve ionen in een ionrooster, gevormd doordat een metaalatoom elektronen afstaat aan een niet-metaalatoom.

Een molecuul met een blijvend positief en negatief uiteinde door asymmetrische verdeling van lading, waardoor het door waterstofbruggen sterker aan andere moleculen bindt.

Een relatief sterke aantrekking tussen een waterstofatoom aan O, N of F en een vrij elektronenpaar op een naburig molecuul; dit verklaart het hoge kookpunt van water en alcoholen.

De temperatuur waarbij een stof overgaat van vloeibaar naar gas; sterke bindingen tussen moleculen, zoals waterstofbruggen, geven een hoger kookpunt.

Een atoom of groep atomen met een elektrische lading doordat het een of meer elektronen heeft opgenomen of afgestaan; in zoutoplossingen bewegen ionen vrij rond.

Een stof die bestaat uit positieve en negatieve ionen in een rooster, meestal gevormd uit een zuur en een base; in water valt het uiteen in losse ionen.

Een mengsel waarin een zout is opgelost in water, zodat de ionen vrij kunnen bewegen en de oplossing elektrische stroom geleidt.

Een stof die in water of gesmolten toestand ionen vormt en daardoor de oplossing elektrisch geleidend maakt, zoals keukenzout of zoutzuur.

Een maat voor de zuurgraad van een oplossing, berekend als de negatieve logaritme van de waterstofionconcentratie; een lagere pH betekent meer H⁺-ionen.

Het positieve ion H⁺ dat vrijkomt wanneer een zuur in water een proton afstaat; de concentratie ervan bepaalt de pH van de oplossing.

Een stof die in water een proton (H⁺) kan afstaan aan water, waardoor de oplossing zuur wordt en de pH daalt.

Een stof die in water een proton kan opnemen, waardoor de oplossing basisch wordt en de pH stijgt.

Het overdragen van een H⁺-ion van een zuur naar een base; dit is het mechanisme achter de vorming van H₃O⁺ en de werking van buffers.

De reactie tussen een zuur en een base waarbij een zout en water ontstaan en de pH naar ongeveer 7 gaat, mits de hoeveelheden in de juiste molverhouding zijn.

Een zuur dat in water slechts gedeeltelijk in ionen splitst, waardoor de oplossing minder zuur is dan bij een even sterke hoeveelheid sterk zuur.

De toestand waarin de snelheid van de heengaande en teruggaande reactie gelijk is, zodat de concentraties van alle stoffen constant blijven.

De hoeveelheid stof per volume-eenheid oplossing, meestal in mol per liter; een hogere concentratie geeft meer deeltjes per volume en beïnvloedt pH en reactiesnelheid.

Een verbinding die uitsluitend uit koolstof- en waterstofatomen bestaat, zoals alkanen, alkenen en alkynen, en die als brandstof en grondstof voor polymeren dient.

Een verzadigde koolwaterstof met alleen enkelvoudige C-C-bindingen en de algemene formule CnH2n+2; alkanen zijn weinig reactief en worden gebruikt als brandstof.

Een onverzadigde koolwaterstof met minstens één dubbele C=C-binding en de algemene formule CnH2n; de dubbele binding maakt additiereacties mogelijk.

Een verbinding met dezelfde molecuulformule als een andere verbinding maar een andere structuur, waardoor de eigenschappen kunnen verschillen.

Een weergave van een molecuul waarin alle atomen en hun onderlinge bindingen zichtbaar zijn, zodat de ruimtelijke opbouw en de functionele groepen duidelijk worden.

Een specifieke groep atomen in een molecuul, zoals -OH, -COOH of -NH₂, die de chemische eigenschappen en de naam van de stof bepaalt.

Een organische verbinding met een hydroxylgroep (-OH) aan een koolstofketen; korte alcoholen lossen goed op in water door waterstofbruggen.

Een organische verbinding met een carboxylgroep (-COOH), die in water een proton kan afstaan en daardoor als zwak zuur werkt.

Een verbinding die ontstaat uit een carbonzuur en een alcohol onder afsplitsing van water; esters zorgen vaak voor de geur van vruchten en bloemen.

Een reactie waarbij twee moleculen samen één nieuw molecuul vormen doordat een dubbele binding wordt verbroken, zoals waterstof die aan een alkeen wordt toegevoegd.

Een reactie waarbij twee moleculen aan elkaar koppelen en een klein molecuul, meestal water, wordt afgesplitst; dit gebeurt bij de vorming van polyesters en polyamiden.

Een groot molecuul dat bestaat uit vele herhaalde eenheden (monomeren) die aan elkaar zijn gekoppeld, zoals polyetheen uit etheen.

De kleine bouwsteen waaruit een polymeer wordt gevormd; bij polymerisatie koppelen veel monomeren tot één lange keten.

Een koolwaterstofketen die een of meer dubbele of drievoudige bindingen bevat en daardoor extra waterstof of andere atomen kan opnemen.

De systematische manier om een organische verbinding te benoemen op basis van de langste koolstofketen, de positie van vertakkingen en de aanwezige functionele groepen.