Chemische processen en behoudswetten
Wat het examen vraagt
Binnen dit domein toetst HAVO Scheikunde of je een reactie kloppend kunt maken, massa's en hoeveelheden stoffen aan elkaar kunt koppelen en kunt rekenen met mol, molaire massa en concentratie. Je moet ook laten zien dat je begrijpt dat bij een chemische reactie atomen behouden blijven.
Reactievergelijkingen en massabehoud
- De wet van behoud van massa: het aantal atomen van elk element is voor en na de reactie gelijk. Pas daarom alleen coëfficiënten aan, nooit de indexen in een formule.
- Noteer toestandsaanduidingen als dat gevraagd wordt: (s), (l), (g), (aq).
- Een ionvergelijking laat alleen de deeltjes zien die echt veranderen; toeschouwersionen laat je weg.
Mol, massa en concentratie
- n = m / M, met n in mol, m in gram en M in g/mol. M vind je met het periodiek systeem.
- 1 mol bevat 6,02·10^23 deeltjes (getal van Avogadro).
- Concentratie: c = n / V, met V in liter. Reken mL altijd eerst om naar L.
- Verdunnen: het aantal mol blijft gelijk, dus c1·V1 = c2·V2.
Stoichiometrie
De molverhouding lees je uit de coëfficiënten. Het rekenpad is: massa → mol → mol (met de verhouding) → massa of volume. Bij een overmaat is het limiterende reagens bepalend voor de opbrengst.
Werkvoorbeeld
10,0 g calciumcarbonaat wordt volledig ontleed: CaCO3(s) → CaO(s) + CO2(g). Bereken de massa CO2.
- M(CaCO3) = 40,08 + 12,01 + 3 × 16,00 = 100,09 g/mol.
- n(CaCO3) = 10,0 / 100,09 = 0,0999 mol.
- De verhouding CaCO3 : CO2 is 1 : 1, dus n(CO2) = 0,0999 mol.
- M(CO2) = 44,01 g/mol, dus m = 0,0999 × 44,01 = 4,40 g.
Valkuilen
- Een vergelijking 'kloppend' maken door een index te veranderen in plaats van een coëfficiënt.
- Gram en mol door elkaar halen, of de molaire massa van een atoom gebruiken in plaats van die van het molecuul.
- mL zonder omrekenen in c = n/V zetten.
- Vergeten dat een coëfficiënt vóór een formule voor alle atomen in die formule geldt.