De column in Cumhuriyet: feiten, cijfers en toch een oordeel
Je leest thuis een column van 480 woorden uit de krant Cumhuriyet over de sluiting van een kahvehane in Kadıköy. De tekst begint zo: “Belediye, binayı ‘kentsel dönüşüm’ gerekçesiyle boşalttı; sözde proje, mahallelinin kırk yıldır oturduğu tek çay ocağını da kapsıyor.” Even verder staat: “Yetkililere göre bina ‘teknik olarak yetersiz’miş.” Bij de examenvraag “Wat is de houding van de schrijver tegenover het project?” twijfel je tussen twee opties. Optie A luidt: neutraal, de schrijver geeft vooral feiten en jaartallen. Optie B luidt: afkeurend, de schrijver distantieert zich van het project. Je hebt de neiging A te kiezen, want de alinea opent met een instantie (de gemeente) en met een getal (kırk yıl). De vraag is meerkeuze met vier opties; twee daarvan vallen meteen af. Je hebt nog zes minuten voor deze vraag en de twee volgende vragen, en een woordenboek mag niet mee.
1. Welke twee kenmerken in de eerste alinea verraden de houding van de schrijver, en wat betekenen ze precies? Betrek ‘sözde’ en de uitgang -mIş in je antwoord.
Read the worked answer
Conclusie: optie B, afkeurend.
Redenering:
- sözde proje - ‘sözde’ betekent ‘zogenaamd, wat zich zo noemt maar het niet is’. Het is een evaluatief woord: de schrijver neemt het etiket ‘project’ niet over, hij citeert het met distantie. In één woord zit dus een oordeel en geen feit.
- -mIş in yetersiz’miş - deze uitgang markeert dat de informatie niet door de schrijver zelf is waargenomen of bevestigd, maar wordt doorgegeven of afgeleid (‘naar verluidt’, ‘blijkbaar’). De schrijver schuift de bewering van de autoriteiten van zich af: hij meldt haar, hij onderschrijft haar niet.
- Versterkend werkt hetzelfde: de aanhalingstekens rond kentsel dönüşüm en rond teknik olarak yetersiz doen het werk van ‘zogenaamd’.
Een neutrale versie zou luiden: Belediye binayı kentsel dönüşüm kapsamında boşalttı. Zodra ‘sözde’ en -mIş opduiken, is die neutraliteit verdwenen.
2. Waarom is optie A (‘neutraal, want feiten en jaartallen’) zo’n sterke afleider, en met welke aanpak vermijd je die val?
Read the worked answer
Optie A wordt gevoed door de eerste zin: een instantie (de gemeente) plus een concreet gegeven (kırk yıl). Kandidaten scannen op ‘feitelijk’ en verwarren de vorm van de tekst met de strekking ervan. Feiten en cijfers kunnen heel goed in een sterk kritische tekst staan - ze zijn dan het bewijs waarmee de schrijver zijn afkeuring onderbouwt.
Aanpak: lees eerst de vraagrichting (‘houding van de schrijver’, niet ‘wat staat er’). Markeer daarna alleen evaluatieve elementen: sözde, güya, ne yazık ki, sadece, -mIş, aanhalingstekens, retorische vragen. Stel je bij elk antwoord de testvraag: zou een neutrale journalist deze zin ook zo opschrijven? Zo nee, dan is het een oordeel en geen verslag.
3. Wat is het verschil tussen ‘bewering’, ‘houding’ en ‘tekstdoel’, en waarom moet je die drie bij deze vraag uit elkaar houden?
Read the worked answer
Een bewering is een uitspraak die waar of onwaar kan zijn (‘het gebouw is technisch ontoereikend’). De houding is de evaluatieve positie van de schrijver tegenover die bewering: instemmend, afkeurend, ironisch, neutraal. Het tekstdoel is wat de tekst als geheel wil bereiken: informeren, overtuigen, amuseren, aanzetten tot actie.
Deze vraag gaat over de houding, dus je kijkt naar de laag tussen feit en doel in. Kies je op basis van het doel (‘het is een column, dus opinie’), dan heb je het goede antwoord misschien wel, maar om de verkeerde reden en je mist de onderbouwing die de punten oplevert. Kies je op basis van één bewering, dan verwar je inhoud met strekking. Praktische vuistregel: vraag je af welke woorden de schrijver had moeten schrappen om neutraal te blijven - díe woorden zijn het antwoord.