VWO Turks (elementair) key terms

De belangrijkste boodschap die een schrijver of spreker wil overbrengen, meestal in één of twee zinnen samen te vatten en vaak terug te vinden in de inleiding of het slot.

Een kleiner thema binnen een tekst dat de hoofdgedachte ondersteunt; elk deelonderwerp behandelt één aspect en is vaak in een aparte alinea uitgewerkt.

Woord of woordgroep dat de lezer helpt de structuur te volgen, bijvoorbeeld 'daarentegen' bij een tegenstelling of 'daarom' bij een conclusie.

Woord zoals 'hij', 'die', 'daarvan' of 'dit' dat terug- of vooruitwijst naar iets anders in de tekst; je moet altijd nagaan waarnaar het precies verwijst.

Een groep samenhangende zinnen die door een witregel of inspringing van de rest gescheiden is; een goede alinea behandelt één gedachte of stap in het betoog.

Korte titel boven een gedeelte van een tekst die aangeeft waar dat stuk over gaat; tussenkoppen helpen bij het snel vinden van deelonderwerpen tijdens het scannen.

Snel door een tekst gaan op zoek naar één specifiek gegeven, zoals een jaartal, naam of bedrag, zonder de hele tekst woord voor woord te lezen.

De zin in een alinea die de belangrijkste bewering bevat; de overige zinnen geven uitleg, een voorbeeld of een toelichting bij die kernzin.

De slotsom die de schrijver of spreker trekt op basis van eerder genoemde argumenten; vaak ingeleid met woorden als 'dus', 'daarom' of 'al met al'.

Een reden of bewijs dat een standpunt moet ondersteunen; een sterk argument is relevant, concreet en controleerbaar, terwijl een zwak argument vaag of subjectief blijft.

De mening die iemand inneemt over een kwestie en die hij met argumenten verdedigt; in een betoog staat het standpunt meestal in de inleiding en wordt het in het slot herhaald.

De rol die een alinea in de hele tekst speelt, bijvoorbeeld inleiding, voorbeeld, tegenargument, weerlegging of samenvatting; examenvragen vragen vaak naar die functie.

Het doel dat de auteur met de tekst nastreeft, zoals informeren, overtuigen, amuseren, waarschuwen of aanzetten tot actie; de toon en woordkeuze verraden die bedoeling.

De sfeer of houding die uit een tekst spreekt, bijvoorbeeld zakelijk, ironisch, bezorgd of enthousiast; bij luisterteksten hoor je de toon aan intonatie en stemvolume.

Waar het in een gesprek of lezing in de kern om gaat, los van losse voorbeelden en herhalingen; je formuleert haar in eigen woorden en zo kort mogelijk.

De aanpak die je kiest bij het luisteren, bijvoorbeeld globaal luisteren naar de grote lijn of gericht luisteren naar één detail zoals een prijs of tijdstip.

Luisteren om vooral de grote lijn en het onderwerp van een fragment te begrijpen, zonder elk detail vast te houden; handig bij een eerste keer beluisteren.

Luisteren met een concrete vraag in het hoofd, bijvoorbeeld 'hoe laat vertrekt de trein', waarbij je bewust wacht op dat ene gegeven en de rest laat passeren.

Tijdens het luisteren kort steekwoorden, afkortingen of symbolen noteren, zodat je later vragen kunt beantwoorden zonder het hele fragment opnieuw te hoeven horen.

De melodie van de stem: stijgend aan het eind van een vraag, dalend bij een mededeling; via intonatie drukt een spreker ook twijfel, verbazing of ironie uit.

Het extra nadruk leggen op een woord of lettergreep door harder of hoger te spreken; zo maakt de spreker duidelijk welk deel van de zin het belangrijkst is.

Woorden en uitdrukkingen die in een gesproken tekst de richting aangeven, zoals 'ten eerste', 'maar goed' of 'kortom'; ze helpen je de structuur van het betoog te volgen.

Wat de spreker met zijn bijdrage wil bereiken, bijvoorbeeld informatie geven, iemand overtuigen, een klacht uiten of om hulp vragen; het bepaalt hoe je zijn woorden interpreteert.

Taal die je gebruikt in beleefde, zakelijke situaties, met 'u' als aanspreekvorm en volledige zinnen; passend bij sollicitaties, klachten en contact met instanties.

Ontspannen taal onder vrienden of bekenden, met 'jij' en 'je', korte zinnen en soms spreektaalwoorden; niet geschikt voor een officiële brief of e-mail.

De manier waarop je iemand aanspreekt: 'u' bij formele afstand, 'jij' of 'je' bij bekenden; de keuze moet in de hele tekst consequent blijven.

Een formulering die respect uitdrukt, zoals 'Zou u mij kunnen vertellen...' of 'Alvast bedankt voor uw reactie'; vooral belangrijk in e-mails en brieven aan onbekenden.

De vaste opbouw van een brief of e-mail: plaats en datum, aanhef, inleiding met het doel, kern met uitleg en vraag, en een passende afsluiting met naam en handtekening.

De eerste regel waarmee je een brief of e-mail begint, bijvoorbeeld 'Beste mevrouw Yilmaz' of 'Geachte heer De Vries'; de keuze hangt af van de relatie tot de ontvanger.

Het slot van een tekst, bijvoorbeeld 'Met vriendelijke groet' gevolgd door je naam; een goede afsluiting past bij de toon van de rest van het bericht.

Het verband tussen zinnen en alinea's, bereikt met signaalwoorden en verwijswoorden, zodat de lezer de gedachtegang zonder onderbreking kan volgen.

Een korte weergave van de belangrijkste punten van een tekst of gesprek in eigen woorden, zonder voorbeelden en zonder nieuwe informatie toe te voegen.

Het elkaar afwisselen in een gesprek: de een spreekt, de ander luistert en neemt daarna het woord; signalen zoals een vraag of stilte geven aan dat de beurt vrij is.

Een bewuste techniek om een gesprek soepel te laten verlopen, zoals een gesprek openen, het onderwerp vasthouden, om verduidelijking vragen of beleefd onderbreken.

Met een vervolgvraag dieper op een antwoord ingaan, bijvoorbeeld 'Kunt u daar een voorbeeld van geven?', om meer informatie of een duidelijker beeld te krijgen.

Aangeven dat je iets niet goed begrepen hebt en vragen om uitleg, bijvoorbeeld 'Bedoelt u dat de afspraak verschuift?'; zo voorkom je misverstanden in een gesprek.

De mate van formaliteit en vaktaal die bij een situatie past; je spreekt anders tegen een arts dan tegen een vriend, en een verkeerd register maakt een gesprek ongemakkelijk.

Vaste uitdrukkingen waarvan de betekenis niet letterlijk uit de woorden valt af te leiden, zoals 'de kat uit de boom kijken' of 'op de hoogte zijn'; ze maken taal natuurlijker.

Het geheel van woorden dat iemand kent en kan gebruiken; een grotere woordenschat helpt bij lezen, luisteren en bij het precies formuleren van je eigen boodschap.

Een woord met ongeveer dezelfde betekenis als een ander woord, zoals 'auto' en 'wagen'; let op: synoniemen zijn zelden in elke context uitwisselbaar.

Woord dat zinnen of zinsdelen aan elkaar verbindt, zoals 'omdat', 'maar' en 'terwijl'; het voegwoord bepaalt of de volgorde van de woorden verandert.

Een zin die niet zelfstandig kan staan en deel uitmaakt van een grotere zin, bijvoorbeeld '... omdat hij te laat was'; in een bijzin staat de persoonsvorm vaak achteraan.

De vaste plaats van onderwerp, persoonsvorm en andere zinsdelen in een Nederlandse zin; bij een vraag of inversie wisselen onderwerp en persoonsvorm van plaats.

Het omdraaien van onderwerp en persoonsvorm, bijvoorbeeld 'Morgen ga ik naar school' in plaats van 'Ik ga morgen naar school'; dit gebeurt wanneer een ander zinsdeel vooraan staat.