Schrijfvaardigheid: görev, yapı ve register
Schrijfvaardigheid HAVO Türkçe sınavında e-posta, kısa mektup, mesaj, başvuru veya görüş yazısı gibi ürünler istenir. Değerlendirme; görevdeki alıcıya, amaca, türe, tona ve istenen içerik noktalarına ne ölçüde uyduğuna bakar.
Temel kurallar
- Görev tanımını üç parçaya ayır: kim yazıyor, kime yazıyor, hangi sonucu istiyor? Ardından verilen içerik noktalarını tek tek işaretle.
- Register’ı belirle: arkadaşa “Selam”, resmî alıcıya “Sayın …” uygundur. Aynı metinde resmî ve samimi hitap karıştırılmaz.
- Yapı kur: girişte amaç, gelişmede istenen noktalar, sonuçta randevu, teşekkür veya kapanış. Her paragraf tek işlev taşırsın.
- Bağlaç kullan: “ancak, bu nedenle, ayrıca, bununla birlikte” cümleler arasındaki ilişkiyi gösterir.
- Dil denetimi yap: kişi ve zaman uyumu, isim tamlaması, ekler, “de/da” ve “mi”nin ayrı yazımı.
Çözümlü örnek
Görev: Ev sahibine kombi arızasını bildir, uygun bir randevu iste, nazik bir ton kullan. Plan: “Sayın Bay Yılmaz,” resmî hitap; “Kombi dünden beri çalışmıyor” sorun; “Uygun olduğunuz bir gün için randevu alabilir miyim?” rica; “Saygılarımla” kapanış. Burada “Selam, kombi bozuk” görevin tonunu bozar; yalnızca sorunu anlatıp randevu istememek de içerik noktasını eksik bırakır.
Tuzaklar
İstenen bir içerik noktasını atlamak, görev metnini olduğu gibi kopyalamak, Hollandaca cümle yapısını doğrudan çevirmek, resmî yazıda kısaltma ve emir kullanmak, kelime sayısını tutturamamak ve paragraf yapısını yok saymak en sık kayıplardır.