Meneer Öztürk wordt onwel tijdens de wandeling
Meneer Öztürk (79) woont in een woonzorgcentrum. Hij heeft diabetes type 2 en gebruikt metformine en gliclazide. Vanochtend at hij zijn bord leeg, maar bij het middageten zei hij dat hij misselijk was en hij liet het eten staan. Om 14.00 uur ga je met hem wandelen naar de binnentuin, zoals elke donderdag. Na tien minuten zegt hij dat hij zich raar voelt. Hij ziet bleek, zijn voorhoofd is bezweet, zijn handen trillen en hij herhaalt twee keer dezelfde zin. Je meet een bloedglucose van 3,4 mmol/L. De dienstdoende verpleegkundige is bezig met een cliënt die gevallen is en is niet direct bereikbaar. Er is een keuken in de buurt met sap, suikerklontjes en koekjes; de insulinespuiten liggen in het medicijnkastje op de afdeling. Het is warm in de tuin en er is verder niemand van het team in de buurt.
1. Welke conclusie trek je uit de verschijnselen en de bloedglucose van 3,4 mmol/L, en wat doe je in de eerste vijftien minuten? Noem ook wat je juist niet doet.
Read the worked answer
Conclusie: dit is een hypoglykemie. Een bloedglucose onder 4,0 mmol/L met bleek zien, zweten en trillen past bij een hypo; het herhalen van dezelfde zin wijst op beginnende verwardheid. De verklaring ligt in de combinatie van factoren: het middageten is overgeslagen, gliclazide (een sulfonylureumderivaat) stimuleert de insulineafgifte en de wandeling verbruikt extra glucose. Drie factoren versterken elkaar.
Wat je doet:
- Stop de wandeling, laat meneer op een beschutte plek zitten en laat hem niet alleen.
- Geef 15-20 gram snelwerkende koolhydraten die hij veilig kan slikken: ongeveer 150 ml vruchtensap of 3-4 suikerklontjes.
- Meet na 15 minuten opnieuw. Is de waarde nog onder 4,0 mmol/L of zijn de klachten er nog, herhaal dan de suiker.
- Geef daarna iets met langzame koolhydraten (boterham, koekje) om een nieuwe daling te voorkomen.
- Waarschuw de verpleegkundige en laat de arts de hypo en het gebruik van gliclazide beoordelen; bij een sulfonylureum kan een hypo lang aanhouden, dus blijf observeren.
Wat je niet doet: geen insuline geven, niets in de mond stoppen bij verslikken of bewustzijnsdaling (dan 112 en het glucagonprotocol volgen), en niet afwachten met de gedachte dat het vanzelf overgaat.
2. Wat meld je aan de verpleegkundige en hoe leg je deze gebeurtenis vast in het zorgdossier?
Read the worked answer
Meld met de SBAR-structuur, zodat de verpleegkundige snel kan beoordelen:
- Situatie: meneer Öztürk werd onwel tijdens de wandeling, bloedglucose 3,4 mmol/L.
- Achtergrond: diabetes type 2, gebruikt metformine en gliclazide, heeft het middageten niet gegeten.
- Beoordeling: bleek, zweterig, trillerig en verward; vermoedelijk hypoglykemie.
- Advies: graag controle van de glucose en beoordeling door de arts, ook vanwege het langdurige risico van gliclazide.
In het dossier leg je vast: datum en tijd, de uitgangssituatie (wandeling, warm weer), de klachten, de gemeten waarde, precies wat je hebt gegeven en hoeveel, de herhaalmetingen na 15 en 30 minuten met hun waarden, het effect, dat de wandeling is gestopt en wie je hebt geïnformeerd. Daarnaast doe je een incidentmelding volgens het protocol van de instelling en geef je dit door in de overdracht aan de volgende dienst. Meld ook bij de keuken of de planning dat meneer een tussendoortje nodig heeft als hij een maaltijd overslaat; zo voorkom je herhaling.
3. Welke twee maatregelen stel je voor om herhaling te voorkomen, en aan wie leg je dit voor?
Read the worked answer
Maatregel 1: koppel de maaltijden en tussendoortjes aan de medicatie. Bij gebruik van gliclazide mag een maaltijd niet zomaar worden overgeslagen. Als meneer misselijk is, moet er een vervanging zijn (bijvoorbeeld een broodmaaltijd of eenvoudig tussendoortje) en moet de arts beoordelen of de dosering nog past. Dit leg je voor aan de verpleegkundige en de arts, niet aan de keuken alleen.
Maatregel 2: meet de glucose vóór inspanning. Bij een wandeling of andere activiteit hoort een controle vooraf, met een extra tussendoortje als de waarde laag is of als de vorige maaltijd slecht is gegeten. Ook dit bespreek je eerst met de verpleegkundige, zodat het in het zorgplan komt en iedereen dezelfde afspraak volgt.
Daarnaast is het zinvol om het signaal 'misselijkheid en overgeslagen maaltijden' in het teamoverleg te bespreken: een enkele hypo is een incident, een terugkerend patroon vraagt om aanpassing van het zorgplan. Zo werk je niet alleen aan de oplossing van vandaag, maar ook aan preventie.