SEE Science & Technology flashcards
SEE Science & Technology · Build recall with a focused review session.
32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.
- वैज्ञानिक विधि
- अवलोकनबाट सुरु भई परिकल्पना, प्रयोग र प्रमाणका आधारमा निष्कर्ष निकाल्ने क्रमबद्ध प्रक्रिया हो, जसले पूर्वाग्रह घटाउँछ।
- परिकल्पना
- अवलोकनको व्याख्या गर्न दिइने अस्थायी र परीक्षणयोग्य वैज्ञानिक कथन हो, जसलाई प्रयोगले प्रमाणित वा खण्डन गर्छ।
- SI आधारभूत मात्रक
- अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सात स्वतन्त्र मात्रक हुन्: मिटर, किलोग्राम, सेकेन्ड, एम्पियर, केल्भिन, मोल र क्यान्डेला।
- गुरुत्वाकर्षण
- पिण्ड भएका वस्तुहरूबीच लाग्ने आकर्षण बल हो; F = Gm₁m₂/r² अनुसार दूरीको वर्गको व्युत्क्रमानुपाती हुन्छ।
- न्युटनको दोस्रो नियम
- वस्तुमा लाग्ने नेट बल त्यसको पिण्ड र त्वरणको गुणनफल बराबर हुन्छ, अर्थात् F = ma; बल र त्वरण एउटै दिशामा हुन्छन्।
- गतिज ऊर्जा
- गतिशील वस्तुमा हुने ऊर्जा हो, सूत्र KE = ½mv²; पिण्ड वा गति दोब्बर हुँदा गतिज ऊर्जा दोब्बर वा चार गुणा बढ्छ।
- शक्ति
- कार्य गर्ने दरलाई शक्ति भनिन्छ, P = W/t; यसको SI एकाइ वाट हो र एक वाट = एक जुल प्रति सेकेन्ड।
- दबाब
- एकाइ क्षेत्रफलमा लाग्ने लम्बवत बल हो, P = F/A; यसको SI एकाइ पास्कल हो र गहिराइ बढ्दा तरलको दबाब बढ्छ।
- आर्किमिडिजको सिद्धान्त
- तरलमा डुबाइएको वस्तुमा विस्थापित तरलको भार बराबरको माथितिर उत्प्लावन बल लाग्छ; यसैले वस्तु तरलमा तैरिन्छ वा डुब्छ।
- ताप र तापक्रम
- ताप ऊर्जाको स्थानान्तरण हो भने तापक्रम वस्तुको तातोपनको मापन हो; तापक्रमले ताप प्रवाहको दिशा निर्धारण गर्छ।
- विशिष्ट तापधारण क्षमता
- एक किलोग्राम पदार्थको तापक्रम एक डिग्री सेल्सियस बढाउन आवश्यक ताप हो; पानीको मान लगभग ४२०० J/kg°C छ।
- ओह्मको नियम
- स्थिर तापक्रममा चालकमा बहने धारा त्यसका दुई छेउको विभवान्तरको समानुपाती हुन्छ, V = IR; यसको एकाइ भोल्ट, एम्पियर र ओह्म।
- श्रेणी र समानान्तर जडान
- श्रेणीमा प्रतिरोध जोडिन्छ (R = R₁+R₂) र धारा समान हुन्छ; समानान्तरमा विभवान्तर समान रहन्छ र प्रतिरोध घट्छ।
- विद्युत शक्ति
- विद्युत परिपथले ऊर्जा खपत गर्ने दर हो, P = VI = I²R = V²/R; यसको एकाइ वाट र घरेलु मिटरले युनिट (kWh) मापन गर्छ।
- विद्युतचुम्बकीय प्रेरण
- चुम्बकीय क्षेत्रमा परिवर्तन हुँदा चालकमा विद्युतवाहक बल उत्पन्न हुने घटना हो; फाराडेको नियमले यसको परिमाण बताउँछ।
- प्रकाशको परावर्तन
- प्रकाश सतहमा ठोक्किएर फर्कने घटना हो; आपतन कोण परावर्तन कोण बराबर हुन्छ र तीनै किरण एउटै तलमा रहन्छन्।
- प्रकाशको अपवर्तन
- प्रकाश एक माध्यमबाट अर्कोमा जाँदा गतिमा परिवर्तन भई बाङ्गिने घटना हो; स्नेलको नियम sin i / sin r = स्थिर हुन्छ।
- पूर्ण आन्तरिक परावर्तन
- घना माध्यमबाट पातलो माध्यममा जाँदा क्रान्तिक कोणभन्दा ठूलो आपतन कोणमा प्रकाश पूर्ण रूपमा फर्कने घटना; अप्टिकल फाइबरमा प्रयोग हुन्छ।
- ध्वनि तरंग
- माध्यमका कणको कम्पनबाट चल्ने अनुदैर्ध्य यान्त्रिक तरंग हो; यसलाई ठोस, तरल र ग्यासमा सञ्चार हुन्छ तर शून्यमा हुँदैन।
- तरंग समीकरण
- तरंगको गति, आवृत्ति र तरंगलम्बाइबीचको सम्बन्ध v = fλ हो; आवृत्ति स्थिर रहँदा तरंगलम्बाइ बढे गति बढ्छ।
- परमाणु संरचना
- परमाणुमा केन्द्रकभित्र प्रोटोन र न्युट्रोन र बाहिर इलेक्ट्रोन हुन्छन्; प्रोटोन संख्या तत्वको पहिचान र परमाणु संख्या निर्धारण गर्छ।
- आवर्त सारणी
- तत्वहरूलाई परमाणु संख्याको क्रममा समूह र आवर्तमा मिलाइएको तालिका हो; समूहले रासायनिक गुण र आवर्तले कोष संख्या जनाउँछ।
- अम्ल र क्षार
- अम्लले हाइड्रोजन आयन दिन्छ र pH ७ भन्दा कम हुन्छ; क्षारले हाइड्रोक्साइड आयन दिन्छ र pH ७ भन्दा बढी हुन्छ।
- pH मापन
- pH = −log[H⁺] ले घोलको अम्लीयता जनाउँछ; pH ७ तटस्थ, ७ भन्दा कम अम्लीय र बढी क्षारीय हुन्छ।
- रासायनिक प्रतिक्रियाका प्रकार
- संयोजन, विघटन, विस्थापन र दोहोरो विस्थापन मुख्य प्रकार हुन्; प्रत्येकमा पदार्थको पहिचान वा बन्धन परिवर्तन हुन्छ।
- पिण्ड संरक्षण नियम
- रासायनिक प्रतिक्रियामा पदार्थ न बन्छ न नष्ट हुन्छ, केवल रूप बदलिन्छ; त्यसैले प्रतिक्रियक र उत्पादनको कुल पिण्ड बराबर हुन्छ।
- कार्बन चक्र
- वायुमण्डल, जीव, माटो र महासागरबीच कार्बन आदानप्रदान हुने प्राकृतिक चक्र हो; प्रकाश संश्लेषण र श्वासप्रश्वासले यसलाई सन्तुलन गर्छन्।
- प्रकाश संश्लेषण
- हरित वनस्पतिले सूर्यको प्रकाश, CO₂ र पानी प्रयोग गरी ग्लुकोज र अक्सिजन बनाउने प्रक्रिया हो; क्लोरोफिल यसमा सहायक हुन्छ।
- कोष विभाजन
- माइटोसिसले शरीरको वृद्धि र मर्मत गर्ने समान कोष बनाउँछ; मायोसिसले गेमेट बनाई गुणसूत्र संख्या आधा बनाउँछ।
- DNA
- जीवको आनुवंशिक सूचना बोक्ने दोहोरो हेलिक्स अणु हो; A–T र G–C क्षारक जोडी बन्छन् र यसले प्रोटिन संश्लेषण निर्देश गर्छ।
- मेन्डेलको आनुवंशिकता नियम
- ग्रेगर मेन्डेलले मटरको बिरुवामा गरेको प्रयोगबाट जीन जोडीमा बस्छन् र पुस्तामा छुट्टिन्छन् भन्ने नियम प्रतिपादन गरे।
- सूचना प्रविधि
- कम्प्युटर, सञ्चार र डिजिटल सञ्जाल प्रयोग गरी सूचना संकलन, भण्डारण, प्रशोधन र प्रसारण गर्ने प्रविधि हो।