SEE Science & Technology key terms

प्रकृति र भौतिक संसारका घटनालाई अवलोकन, प्रयोग र प्रमाणका आधारमा व्यवस्थित रूपमा अध्ययन गर्ने ज्ञानको शाखा।

वैज्ञानिक ज्ञानलाई व्यावहारिक उपकरण, प्रक्रिया वा प्रणालीमा रूपान्तरण गरेर मानवीय आवश्यकता पूरा गर्ने उपाय।

प्रश्न उठाउने, परिकल्पना बनाउने, प्रयोग गर्ने, तथ्याङ्क विश्लेषण गर्ने र निष्कर्ष निकाल्ने क्रमबद्ध प्रक्रिया, जसले प्रमाणमा आधारित ज्ञान सुनिश्चित गर्छ।

अवलोकनका आधारमा बनाइएको अस्थायी र परीक्षणयोग्य व्याख्या, जसलाई प्रयोग वा थप प्रमाणले प्रमाणित वा खण्डन गर्न सकिन्छ।

प्रयोगमा परिवर्तन हुन सक्ने वा मापन गरिने कुनै पनि गुण वा कारक, जस्तै तापक्रम, समय वा मात्रा।

प्रयोगकर्ताले जानाजान परिवर्तन गर्ने चर, जसको प्रभाव अरू चरमा पर्छ कि पर्दैन भनी अध्ययन गरिन्छ।

स्वतन्त्र चरको परिवर्तनले प्रभावित हुने र प्रयोगमा मापन गरिने चर, जसको मान परिणामको रूपमा अभिलेख गरिन्छ।

एक पटकमा एउटा मात्र चर परिवर्तन गरी बाँकी अवस्था स्थिर राखिने प्रयोग, जसले कारण र प्रभाव छुट्याउन मद्दत गर्छ।

कुनै भौतिक राशिलाई मानक एकाइसँग तुलना गरेर सङ्ख्यात्मक मान निर्धारण गर्ने प्रक्रिया।

मापनको तुलनात्मक आधारका रूपमा स्वीकृत मानक परिमाण, जस्तै मिटर, किलोग्राम वा सेकेन्ड।

अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा स्वीकृत एकाइ प्रणाली, जसले सात आधारभूत एकाइ र तिनका व्युत्पन्न एकाइ समावेश गर्छ।

मापन गरिएको मान र वास्तविक मानबीचको फरक, जो उपकरणको सीमा, अवलोकन वा वातावरणीय कारणले उत्पन्न हुन्छ।

मापन गरिएको मान वास्तविक वा स्वीकृत मानसँग कति नजिक छ भन्ने गुण, जसले प्रणालीगत त्रुटि झल्काउँछ।

एउटै राशिको बारम्बार गरिएको मापनहरू एक-अर्कासँग कति नजिक आउँछन् भन्ने गुण, जसले पुनरावृत्ति स्थिरता देखाउँछ।

जसको द्रव्यमान हुन्छ र स्थान ओगट्छ, तथा जो ठोस, तरल वा ग्यास अवस्थामा रहन सक्छ।

पदार्थको सबैभन्दा सानो कण जसले स्वतन्त्र रूपमा रहन सक्छ र रासायनिक गुण कायम राख्छ, दुई वा बढी परमाणुले बनेको।

तत्त्वको सबैभन्दा सानो एकाइ जसले रासायनिक प्रतिक्रियामा भाग लिन सक्छ र केन्द्रक तथा इलेक्ट्रोनबाट बन्छ।

एउटै प्रकारका परमाणुले बनेको शुद्ध पदार्थ, जसलाई साधारण रासायनिक विधिले थप सरल पदार्थमा विभाजन गर्न सकिँदैन।

दुई वा बढी तत्त्वका परमाणु निश्चित अनुपातमा रासायनिक रूपले मिलेर बनेको शुद्ध पदार्थ, जसका गुण घटकभन्दा फरक हुन्छन्।

दुई वा बढी पदार्थ भौतिक रूपले मिसिएको तर रासायनिक बन्धन नबनेको पदार्थ, जसका घटक छुट्याउन सकिन्छन्।

जसका घटकहरू पूर्ण रूपले मिसिएर एकै चरण बनाउँछन् र जसलाई खाली आँखाले छुट्याउन सकिँदैन, जस्तै नुनपानी।

जसका घटकहरू मिसिए पनि छुट्टै चरणका रूपमा देखिन्छन् र जसलाई सजिलै छुट्याउन सकिन्छ, जस्तै बालुवा र पानी।

समयसँगै वस्तुको स्थान परिवर्तन हुने प्रक्रिया, जसलाई दूरी, विस्थापन, गति र त्वरणले वर्णन गर्छ।

वस्तुको गति, दिशा वा आकारमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने वा ल्याउने प्रयास गर्ने बाह्य कारक, जसको एकाइ न्युटन हो।

वस्तुको वेगमा प्रति एकाइ समयमा हुने परिवर्तनको दर, जो गति बढ्ने, घट्ने वा दिशा फेर्ने हुँदा उत्पन्न हुन्छ।

बल र गतिबीचको सम्बन्ध व्याख्या गर्ने तीन आधारभूत नियम, जसले जडत्व, बल-त्वरण सम्बन्ध र क्रिया-प्रतिक्रिया देखाउँछन्।

द्रव्यमान भएका वस्तुहरूबीच कार्य गर्ने आकर्षण बल, जसले पृथ्वीमा वस्तुलाई तलतिर तान्छ।

कुनै वस्तुमा गुरुत्वाकर्षणले लगाउने बल, जसको एकाइ न्युटन हो र जो स्थानअनुसार परिवर्तन हुन्छ।

वस्तुमा रहेको पदार्थको मात्रा, जो स्थान परिवर्तन भए पनि स्थिर रहन्छ र जसको एकाइ किलोग्राम हो।

कार्य गर्न वा ताप उत्पादन गर्न सक्ने क्षमता, जो गतिज, स्थितिज, रासायनिक र तापीय रूपमा रहन सक्छ।

बल लागू भएको दिशामा वस्तु विस्थापित हुँदा स्थानान्तरण हुने ऊर्जा, जसको एकाइ जुल हो।

प्रति एकाइ समयमा गरिने कार्य वा खपत हुने ऊर्जाको दर, जसको एकाइ वाट हो।

तापक्रम भिन्नता भएका वस्तुहरूबीच स्थानान्तरण हुने ऊर्जाको रूप, जो सधैँ तातोबाट चिसोतिर बग्छ।

वस्तुका कणहरूको औसत गतिज ऊर्जाको मापन, जसले वस्तु कति तातो वा चिसो छ भन्ने देखाउँछ।

ताप एक वस्तुबाट अर्कोमा सर्ने प्रक्रिया, जो चालन, संवहन वा विकिरण विधिबाट हुन सक्छ।

आँखाले देख्न सक्ने र ऊर्जा बोक्ने विद्युत्चुम्बकीय तरङ्ग, जो परावर्तन, अपवर्तन र विक्षेपण गुण देखाउँछ।

प्रकाश कुनै सतहमा ठोक्किएर त्यही माध्यममा फर्किने घटना, जसले ऐनामा प्रतिबिम्ब बनाउँछ।

प्रकाश एक माध्यमबाट अर्को माध्यममा प्रवेश गर्दा गति र दिशा बदल्ने घटना, जसले लेन्समा प्रतिबिम्ब बनाउँछ।

विद्युत् धारा बग्न सक्ने बन्द मार्ग, जसमा स्रोत, तार र लोड जोडिएका हुन्छन् र स्विचले मार्ग नियन्त्रण गर्छ।

परिपथमा प्रति एकाइ समयमा बग्ने विद्युत् आवेशको मात्रा, जसको एकाइ एम्पियर हो।

विद्युत् धाराको प्रवाहलाई अवरोध गर्ने गुण, जसको एकाइ ओम हो र जो चालकको प्रकृति तथा आकारमा निर्भर हुन्छ।

नयाँ विचार, विधि वा उत्पादनलाई व्यावहारिक रूपमा विकास गरेर समाज वा बजारमा उपयोगी बनाउने प्रक्रिया।

नयाँ ज्ञान खोज्न वा समस्या समाधान गर्न व्यवस्थित रूपमा तथ्याङ्क सङ्कलन, विश्लेषण र व्याख्या गर्ने प्रक्रिया।