Polish B1 State Certificate Exam key terms
Polish B1 State Certificate Exam · Get comfortable with the vocabulary.
- polecenie do zadania
- Related: dwukrotne odtworzenie nagrania, kluczowa informacja
Krótka instrukcja w języku polskim, która mówi, co trzeba zrobić z nagraniem: wysłuchać, wybrać jedną z odpowiedzi, uzupełnić tabelę albo zaznaczyć osobę, miejsce lub temat rozmowy.
- dwukrotne odtworzenie nagrania
- Related: polecenie do zadania, intencja mówiącego
Zasada egzaminu ze słuchu: każdą nagraną wypowiedź słyszysz dwa razy, zwykle z krótką przerwą na zapisanie odpowiedzi, więc nie musisz rozumieć wszystkiego za pierwszym razem.
- kluczowa informacja
- Related: intencja mówiącego, sytuacja komunikacyjna
Szczegół w nagraniu, który pozwala wybrać poprawną odpowiedź: godzina, cena, imię, miejsce, powód decyzji. Zwykle słychać go wyraźnie, ale trzeba odróżnić go od informacji dodatkowej i żartu.
- intencja mówiącego
- Related: sytuacja komunikacyjna, kluczowa informacja
Cel, jaki ma osoba w nagraniu: prosi o pomoc, przeprasza, zaprasza, narzeka albo doradza. Aby wybrać odpowiedź, pytaj nie tylko o treść, ale także o to, po co ktoś to mówi.
- sytuacja komunikacyjna
- Related: intencja mówiącego, scenka sytuacyjna
Miejsce, osoby i cel rozmowy, np. klient w sklepie, pacjent u lekarza, turysta na dworcu. Rozpoznanie sytuacji pomaga przewidzieć słowa, które pojawią się w nagraniu, i ułatwia zrozumienie dialogu.
- tekst użytkowy
- Related: główna myśl tekstu, kontekst
Krótki tekst z życia codziennego: ogłoszenie, reklama, ulotka, rozkład jazdy, etykieta leku, informacja na dworcu. Na egzaminie B1 trzeba szybko znaleźć w nim konkretną datę, cenę, warunek albo adres.
- główna myśl tekstu
- Related: tekst użytkowy, prawda/fałsz
Najważniejsza informacja, którą autor chce przekazać całym tekstem, a nie jeden szczegół z pierwszego akapitu. Zwykle można ją streścić jednym zdaniem i odróżnić od przykładów oraz dygresji.
- prawda/fałsz
- Related: główna myśl tekstu, dopasowanie
Typ zadania, w którym porównujesz zdanie z tekstem i decydujesz, czy jest z nim zgodne, czy nie. Uwaga na słowa typu zawsze, nigdy, wszyscy, bo często zmieniają sens i prowadzą do błędu.
- dopasowanie
- Related: brakujące zdanie w tekście, prawda/fałsz
Zadanie, w którym łączysz dwie listy, np. nagłówki z akapitami albo ogłoszenia z potrzebami osób. Najpierw czytaj całość, potem szukaj słów i znaczeń wspólnych, a nie identycznych wyrazów.
- brakujące zdanie w tekście
- Related: dopasowanie, spójniki i wyrażenia łączące
Zadanie, w którym wstawiasz zdania do luk w tekście. Sprawdzaj zaimki, spójniki i powtórzenia, bo one pokazują, jak zdanie łączy się z poprzednim i następnym fragmentem.
- kontekst
- Related: synonim, główna myśl tekstu
Zdania i sytuacja wokół nieznanego słowa. Jeśli nie rozumiesz wyrazu, patrz na słowa obok: mogą wskazać, czy chodzi o osobę, przedmiot, czynność, pochwałę czy krytykę.
- przypadek
- Related: końcówka fleksyjna, rekcja czasownika
Forma rzeczownika, przymiotnika i zaimka zależna od funkcji w zdaniu, np. mianownik dla podmiotu, biernik dla dopełnienia, dopełniacz po nie ma i po wielu przyimkach. Na B1 trzeba wybierać przypadki automatycznie w mowie.
- aspekt czasownika
- Related: tryb rozkazujący, strona bierna
Para czasowników, np. czytać i przeczytać, która pokazuje, jak patrzymy na czynność. Aspekt niedokonany opisuje proces, nawyk albo czynność trwającą, a dokonany efekt, wynik i zakończenie. W czasie przyszłym aspekt zmienia budowę zdania.
- końcówka fleksyjna
- Related: przypadek, rodzaj gramatyczny
Ostatnia część wyrazu, która zmienia się razem z przypadkiem, liczbą i rodzajem, np. -a, -owi, -ami. Ucząc się nowego rzeczownika, zapisuj go od razu z typowymi końcówkami, bo to one sprawiają najwięcej trudności.
- rekcja czasownika
- Related: przypadek, synonim
To, jakiego przypadku albo przyimka wymaga czasownik, np. uczyć się czegoś, dziękować komuś, czekać na kogoś. Błędy rekcji są bardzo widoczne, dlatego warto uczyć się czasowników razem z całym wyrażeniem, a nie osobno.
- stopniowanie
- Related: końcówka fleksyjna, przypadek
Tworzenie form typu dobry, lepszy, najlepszy; szybko, szybciej, najszybciej; lubiany, bardziej lubiany. Regularne formy dodają końcówki, ale kilka najczęstszych przymiotników ma formy nieregularne, których trzeba nauczyć się na pamięć.
- tryb rozkazujący
- Related: funkcje językowe, zwroty grzecznościowe
Formy typu daj, powiedz, niech pan usiądzie, chodźmy, używane do poleceń, próśb i rad. W uprzejmej rozmowie z nieznaną osobą lepiej brzmią z pan, pani, proszę niż samo rozkaźnikowe czasowniki.
- parafraza zdania
- Related: strona bierna, synonim
Zadanie, w którym trzeba napisać to samo znaczenie innymi słowami, np. zamienić stronę bierną na czynną albo mowę zależną na niezależną. Liczy się zachowanie sensu, poprawność gramatyczna i użycie podanego początku zdania.
- synonim
- Related: kontekst, parafraza zdania
Wyraz o podobnym znaczeniu, np. duży i wielki, kupić i nabyć. W zadaniach leksykalnych musisz wybrać słowo, które pasuje znaczeniem i stylem: inny synonim może brzmieć zbyt potocznie, urzędowo albo po prostu nie łączyć się z resztą zdania.
- rodzaj gramatyczny
- Related: końcówka fleksyjna, przypadek
Podział rzeczowników na męskie, żeńskie i nijakie, który decyduje o formach przymiotników, zaimków i czasowników w czasie przeszłym, np. ten nowy student był, ta nowa studentka była.
- strona bierna
- Related: parafraza zdania, aspekt czasownika
Konstrukcja z być lub zostać i imiesłowem, np. dom został zbudowany, tekst jest czytany. Występuje w tekstach oficjalnych i prasowych; w codziennej rozmowie częściej wybieramy stronę czynną, bo jest prostsza.
- list formalny
- Related: zwroty grzecznościowe, list nieformalny
List do urzędu, szkoły, firmy albo redakcji, pisany stylem oficjalnym. Zawiera miejscowość i datę, zwrot do adresata, jasne przedstawienie sprawy, uzasadnienie lub prośbę oraz formalne zakończenie z podpisem.
- list nieformalny
- Related: list formalny, zaproszenie
Wiadomość do rodziny, przyjaciela lub znajomego, pisana swobodnym językiem. Na B1 zwykle trzeba opisać wydarzenie, wyrazić opinię, zaprosić kogoś albo odpowiedzieć na pytania, używając zwrotów potocznych i wykrzyknień.
- ogłoszenie
- Related: zaproszenie, limit słów
Krótki tekst informujący o sprzedaży, wynajmie, pracy, zgubie lub wydarzeniu. Musi zawierać najważniejsze dane: co, gdzie, kiedy, za ile i kontakt, a także być zrozumiały dla osoby, która czyta go szybko.
- zaproszenie
- Related: ogłoszenie, zwroty grzecznościowe
Krótka forma, w której informujesz o wydarzeniu i prosisz wybraną osobę o przyjście. Podajesz kto, co, gdzie i kiedy, a na końcu piszesz, że czekasz na potwierdzenie albo na odpowiedź.
- zwroty grzecznościowe
- Related: list formalny, funkcje językowe
Stałe wyrażenia typu Szanowny Panie, Droga Anno, Z poważaniem, Pozdrawiam, Przepraszam za kłopot. Wybór zwrotu zależy od tego, czy piszesz do osoby oficjalnej, czy prywatnej, i wpływa na ocenę stylu.
- spójniki i wyrażenia łączące
- Related: kryteria oceny wypowiedzi pisemnej, brakujące zdanie w tekście
Słowa typu najpierw, potem, dlatego, jednak, oprócz tego, podsumowując, które porządkują tekst. Dzięki nim czytelnik widzi związki między zdaniami; bez nich nawet poprawna gramatycznie wypowiedź wydaje się chaotyczna.
- limit słów
- Related: kryteria oceny wypowiedzi pisemnej, ogłoszenie
Informacja w poleceniu, ile wyrazów powinna mieć praca, np. 80–100 słów. Zbyt krótki tekst traci punkty za treść, a zbyt długi może zawierać błędy i niepotrzebne informacje, więc lepiej zmieścić się w podanym zakresie.
- kryteria oceny wypowiedzi pisemnej
- Related: limit słów, spójniki i wyrażenia łączące
Lista rzeczy, za które dostajesz punkty: zgodność z poleceniem i realizacja wszystkich elementów treści, spójność i logika tekstu, bogactwo słownictwa oraz poprawność gramatyczna i ortograficzna. Warto przed oddaniem pracy sprawdzić każdy z tych punktów osobno.
- opis ilustracji
- Related: rozmowa z egzaminatorem, płynność wypowiedzi
Zadanie, w którym mówisz, co widać na zdjęciu lub obrazku: osoby, miejsce, czynności, nastrój. Używaj czasu teraźniejszego, określeń miejsca i przypuszczeń, np. wygląda na zmęczonego, bo siedzi sam.
- rozmowa z egzaminatorem
- Related: scenka sytuacyjna, opis ilustracji
Część ustna, w której odpowiadasz na pytania o siebie, pracę, naukę, plany i doświadczenia. Odpowiedzi powinny być dłuższe niż tak i nie; dodaj powód, przykład albo krótką historię, żeby pokazać znajomość języka.
- scenka sytuacyjna
- Related: funkcje językowe, rozmowa z egzaminatorem
Zadanie polegające na odegraniu rozmowy z egzaminatorem, np. kupno biletu, reklamacja w sklepie, wizyta u lekarza. Musisz zareagować na jego kwestie, zadać pytania i załatwić sprawę, używając zwrotów typowych dla danej sytuacji.
- wyrażanie opinii
- Related: argument, płynność wypowiedzi
Mówienie, co myślisz, i uzasadnianie tego, np. Moim zdaniem, według mnie, zgadzam się z tym, że. Na B1 trzeba nie tylko podać opinię, ale też podać argument, przykład i krótko odpowiedzieć na zdanie rozmówcy.
- argument
- Related: wyrażanie opinii
Powód, który popiera twoją opinię, np. bo jest taniej, bo dzięki temu oszczędzam czas. Dobry argument nie powtarza opinii, ale dodaje nowy powód, fakt lub przykład z życia i brzmi przekonująco w rozmowie.
- płynność wypowiedzi
- Related: wyrażanie opinii, akcent wyrazowy
Zdolność mówienia bez długich przerw i ciągłego szukania słów. Na egzaminie liczy się komunikacja, więc zamiast milczeć, użyj prostszego zdania, wyrażenia typu to znaczy, no i, albo poproś o powtórzenie pytania.
- funkcje językowe
- Related: scenka sytuacyjna, zwroty grzecznościowe
Krótkie akty mowy, których wymaga sytuacja: proszenie, przepraszanie, dziękowanie, zapraszanie, doradzanie, odmawianie. Na egzaminie ustnym ocenia się, czy reagujesz właściwie i uprzejmie, a nie tylko czy znasz słowa.
- akcent wyrazowy
- Related: płynność wypowiedzi, rozmowa z egzaminatorem
Miejsce, w którym sylaba brzmi mocniej. W języku polskim akcent pada zwykle na przedostatnią sylabę, np. student, studentka, uniwersytet, ale są wyjątki w formach liczby mnogiej i w wyrazach zapożyczonych.