Prawo konstytucyjne i ustrojowe – prawa i ich ograniczenia
Perspektywa egzaminu
Prawo konstytucyjne sprawdza rozumienie zasad ustroju i granic ingerencji w prawa jednostki. Zadanie często wymaga zastosowania testu proporcjonalności do przepisu lub działania organu, a nie recytowania katalogu praw.
Rdzeń
- Konstytucja jest najwyższym prawem RP; jej przepisy stosuje się bezpośrednio, jeżeli pozwala na to ich treść.
- Zasada legalizmu: organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
- Ograniczenie praw i wolności jest dopuszczalne tylko ustawą i tylko wtedy, gdy jest konieczne w demokratycznym państwie dla bezpieczeństwa, porządku publicznego, środowiska, zdrowia, moralności albo praw innych osób; nie może naruszać istoty prawa (art. 31 ust. 3 Konstytucji).
- Trybunał Konstytucyjny bada zgodność norm z Konstytucją; sądy powszechne i administracyjne stosują Konstytucję i mogą kierować pytania prawne.
Przykład
Ustawa zakazuje wszystkich zgromadzeń publicznych w całym mieście przez 30 dni. Ingergencja dotyczy wolności zgromadzeń (art. 57 Konstytucji). Trzeba wykazać podstawę ustawową, cel mieszczący się w art. 31 ust. 3 i proporcjonalność: czy zakaz jest konieczny dla konkretnego zagrożenia i czy nie ma łagodniejszych środków. Całkowity, blankietowy zakaz na 30 dni bez związku z rzeczywistym zagrożeniem zwykle nie przechodzi testu.
Pułapki
Twierdzenie, że każde ograniczenie prawa wymaga zgody sądu; mylenie kontroli konstytucyjności z kontrolą administracyjną; pomijanie testu konieczności i proporcjonalności; uznawanie, że prawa konstytucyjne mają charakter absolutny.