Zbycie udziałów w spółce z o.o.: umowne ograniczenia, zaskarżona uchwała i udziały obciążone zastawem

Forma. Zgodnie z art. 180 KSH zbycie udziału wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Umowa „Wierzby” wymaga aktu notarialnego – strony mogą zaostrzyć wymóg formy, a notariusz jest tą formą związany. Konsekwencja: akt notarialny, a nie umowa z poświadczonymi podpisami; umowa sporządzona w innej formie byłaby niezgodna z umową spółki.

Dokumenty do zebrania:

1. odpis z KRS (reprezentacja spółki, ewentualna prokura, aktualność wpisów) – do 15 minut można sprawdzić w systemie, ale do aktu trzeba mieć wydruk;
2. umowę spółki w aktualnym brzmieniu (tekst jednolity lub wszystkie zmiany) – to ona zawiera ograniczenia, więc KRS to za mało;
3. uchwałę zgromadzenia wspólników zezwalającą na zbycie oraz protokół zgromadzenia z listą obecności i pełnomocnictwami;
4. dowody zawiadomienia wspólników o zamiarze zbycia i o treści uchwały, a także oświadczenia Beaty i Tomasza o wykonaniu albo zrzeczeniu się prawa pierwszeństwa;
5. listę wspólników (art. 188 KSH) albo zaświadczenie zarządu o jej treści;
6. dokumenty dotyczące zastawu rejestrowanego – umowę zastawu, wpis w rejestrze zastawów, oświadczenie banku w zakresie zgody na zbycie i losu obciążenia;
7. dowody tożsamości i umocowania osób działających za spółkę akcyjną Delta (odpis KRS, pełnomocnictwa).

Bez kompletu dokumentów, w szczególności bez umowy spółki i bez wyjaśnienia statusu uchwały, notariusz nie powinien sporządzać aktu.

Notariusz nie jest sądem i nie rozstrzyga o ważności uchwały, ale nie może też działać w warunkach oczywistej wątpliwości co do tytułu prawnego. Zakres jego oceny obejmuje:

• czy zgromadzenie zostało zwołane i czy wspólnicy otrzymali zawiadomienia (forma, termin, treść porządku obrad); e-mail bywa dopuszczalny tylko wtedy, gdy umowa spółki tak stanowi – trzeba to sprawdzić w umowie, a nie w oświadczeniu Adama;
• czy uchwała mieści się w porządku obrad i czy została podjęta wymaganą większością;
• czy w protokole odnotowano sprzeciw i czy został zachowany tryb zaskarżenia.

Uchwała podjęta z naruszeniem przepisów lub umowy spółki może być wzruszona powództwem o stwierdzenie nieważności albo o uchylenie (art. 249 i 250 KSH). Samo wytoczenie powództwa nie musi wstrzymywać wykonania uchwały, ale notariusz, który wie o sporze, powinien żądać dowodów prawidłowego zwołania, a przy ich braku – odmówić do czasu wyjaśnienia (art. 81 Prawa o notariacie w zw. z obowiązkiem badania stanu prawnego).

Prawo pierwszeństwa. Umowne prawo pierwszeństwa (art. 182 § 1 KSH) wymaga, by sprzedający zawiadomił wspólników o zamiarze zbycia i warunkach; notariusz musi ustalić, czy procedura została dochowana, czy wspólnicy zrzekli się pierwszeństwa albo bezskutecznie upłynął termin. Naruszenie ograniczeń umownych nie czyni zbycia bezwzględnie nieważnym, ale rodzi skutki wobec spółki (m.in. utrudnienia w wykonywaniu praw udziałowych przez nabywcę) – dlatego notariusz powinien wpisać do aktu oświadczenia stron o dochowaniu procedury i zebrać oświadczenia wspólników. Jeżeli Beata odmawia złożenia oświadczenia, a zarzuty są poważne, akt nie powinien być sporządzony.

Zastrzeżenie zapłaty a przeniesienie udziałów. Strony mogą uzależnić przeniesienie udziałów od zapłaty pierwszej raty, konstruując to jako warunek zawieszający (art. 89 KC) albo jako zwykłe postanowienie umowy sprzedaży z odroczonym terminem wydania aktu. Nie jest to mechanizm w pełni bezpieczny: kupujący płaci, nie będąc jeszcze wspólnikiem, a w razie sporu o ważność aktu traci kontrolę nad środkami. Ponadto przeniesienie udziału pod warunkiem wywołuje skutki wobec spółki dopiero po zawiadomieniu i ujawnieniu w liście wspólników.

Lepsze rozwiązanie: jednoczesne podpisanie aktu i wydanie wypisu dopiero po zapłacie, względnie rachunek depozytowy notariusza z wypłatą dla sprzedającego po przekazaniu wypisu. Alternatywnie – bezwarunkowe przeniesienie z jednoczesnym ustanowieniem zabezpieczenia płatności raty (weksel, poręczenie, oświadczenie o poddaniu się egzekucji).

Zastaw rejestrowy na 10 udziałach. Zbycie udziału obciążonego zastawem nie usuwa obciążenia: zastaw pozostaje na przedmiocie, a nabywca wchodzi w sytuację prawną obciążonego prawa. Notariusz powinien:

1. zażądać aktualnego wpisu z rejestru zastawów i umowy zastawu, by ustalić, czy zbycie wymaga zgody zastawnika i czy zastaw obejmuje całe 25 udziałów (w opisie tylko 10);
2. pouczyć kupującego, że w razie niewypłacalności Adama bank może dochodzić zaspokojenia z obciążonych udziałów;
3. zaproponować, by przed aktem bank wydał oświadczenie o zwolnieniu z zastawu 10 udziałów w zamian za spłatę części ceny bezpośrednio na rzecz banku, albo by strony wyłączyły te udziały z transakcji;
4. zamieścić w akcie oświadczenie sprzedającego o ujawnionych obciążeniach i o braku innych, pod rygorem odpowiedzialności z rękojmi za wady prawne (art. 556 i nast. KC w zw. z art. 555 KC).