Egzamin Notarialny cheat sheet

Zdolność prawna: osoba fizyczna nabywa ją z chwilą urodzenia (art. 8 k.c.); dziecko poczęte, lecz nienarodzone ma zdolność prawną, o ile urodzi się żywe.

Zdolność do czynności prawnych: pełna od 18 lat; ograniczona od 13 do 18 lat (ważność czynności wymaga zgody przedstawiciela, z wyjątkiem umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego); brak poniżej 13 lat.

Przedawnienie roszczeń majątkowych: ogólny termin 6 lat, dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z działalnością gospodarczą 3 lata (art. 118 k.c.); koniec terminu przypada na koniec dnia kalendarzowego.

Zawarcie umowy: oferta wiąże oferenta do oznaczonego terminu, a bez terminu - do upływu czasu, w którym oferent mógł otrzymać odpowiedź wysłaną bez zwłoki (art. 66 § 2 k.c.).

Forma czynności prawnej: zastrzeżenie formy pisemnej, dokumentowej, elektronicznej lub innej szczególnej pod rygorem nieważności wymaga wyraźnego zastrzeżenia; forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi wymaga zachowania tej formy także dla zmiany umowy.

Nieważność bezwzględna (art. 58 k.c.) - czynność sprzeczna z ustawą, mająca na celu obejście ustawy lub sprzeczna z zasadami współżycia społecznego; nieważność częściowa, gdy dotknięta nią jest tylko część czynności, o ile bez niej czynność zostałaby dokonana.

Wady oświadczenia woli: błąd istotny (art. 84 k.c.) i podstęp (art. 86 k.c.) - uchylenie skutków przez oświadczenie w terminie roku od wykrycia błędu; groźba (art. 87 k.c.) - rok od ustania obawy; pozorność (art. 83 k.c.) - nieważność wobec osób trzecich z wyjątkiem działania na podstawie ukrytej czynności.

Przedstawicielstwo: pełnomocnictwo ogólne wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 99 § 1 k.c.); do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo rodzajowe; pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności (art. 108 k.c.).

Zobowiązania solidarne: wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, dopóki zobowiązanie nie zostanie zaspokojone (art. 366 § 1 k.c.).

Właściwość rzeczowa sądu rejonowego obejmuje sprawy o własność i inne prawa rzeczowe, o roszczenia z najmu i dzierżawy oraz o zapłatę do 100 000 zł; sąd okręgowy rozpoznaje sprawy o wyższych wartościach, o prawa niemajątkowe i o uchylenie uchwał spółek.

Wniosek o wpis w księdze wieczystej: wpis następuje na wniosek, który zawiera oznaczenie wnioskodawcy, księgi wieczystej, przedmiotu wniosku i dołączonych dokumentów; wniosek złożony bez wymaganych dokumentów podlega zwrotowi.

Postępowanie wieczystoksięgowe jest nieprocesowe; sąd bada treść wniosku, zgodność żądania z dokumentami i przesłanki wpisu z urzędu, a wniosek o wpis prawa własności opiera się na domniemaniu zgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 u.k.w.h.).

Wpis prawa wymaga wniosku z wnioskiem o wpis w księdze wieczystej; wnioski o wpis rozpoznaje się według kolejności wpływu (art. 626⁸ § 1 k.p.c.), a sąd wydaje postanowienie o wpisie w terminie 7 dni od wpływu wniosku, jeśli nie zachodzi potrzeba wezwania do usunięcia braków.

Środki zaskarżenia w postępowaniu wieczystoksięgowym: apelacja od wpisu, a od postanowienia o odmowie wpisu - apelacja; na postanowienie o odrzuceniu wniosku przysługuje zażalenie.

Wpis hipoteki: hipoteka umowna powstaje z chwilą wpisu do księgi wieczystej (art. 67 u.k.w.h.); wniosek składa wierzyciel, a oświadczenie o ustanowieniu hipoteki wymaga formy aktu notarialnego.

Powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 u.k.w.h.): wytacza je osoba, której prawo nie zostało ujawnione lub zostało naruszone; powództwo wytacza się przeciwko osobie wpisanej jako uprawniona.

Doręczenia: pełnomocnikowi doręcza się pisma, jeżeli został ustanowiony; w postępowaniu wieczystoksięgowym pełnomocnictwo do złożenia wniosku nie wymaga formy szczególnej, ale pełnomocnictwo do czynności materialnoprawnych musi być dołączone do wniosku.

Małżeństwo zawiera się przez oświadczenie woli złożone jednocześnie wobec kierownika USC; forma aktu notarialnego nie jest wymagana, ale notariusz może przyjąć oświadczenie o zawarciu małżeństwa tylko w obecności kierownika USC (art. 1a k.r.o.).

Intercyza (umowa majątkowa małżeńska) wymaga formy aktu notarialnego; może być zawarta przed ślubem lub w czasie trwania małżeństwa; zmiana lub rozwiązanie umowy także wymaga aktu notarialnego (art. 47 k.r.o.).

Rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa m.in. w razie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków, ubezwłasnowolnienia lub separacji; wówczas znosi się wspólność majątkową od dnia zaistnienia zdarzenia.

Zachowek: zstępnym, małżonkowi i wstępnym spadkodawcy należy się 1/2 wartości udziału spadkowego, który przypadłby im przy dziedziczeniu ustawowym; osobom trwale niezdolnym do pracy lub małoletnim - 2/3 (art. 991 § 1 k.c.).

Zapis zwykły (art. 968 k.c.): spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę do przeniesienia na zapisobiercę określonego przedmiotu; zapis windykacyjny (art. 981¹ k.c.) wymaga formy aktu notarialnego i przenosi własność z chwilą śmierci spadkodawcy.

Testament: formy zwykłe - holograficzny, notarialny, allograficzny; formy szczególne - ustny, podróżny, wojskowy. Testament notarialny sporządza notariusz przez spisanie oświadczenia spadkodawcy i odczytanie go w obecności dwóch świadków (art. 950 k.c.).

Odwołanie testamentu: przez zniszczenie, sporządzenie nowego testamentu, dokonanie zapisu windykacyjnego lub przez wykreślenie w testamencie notarialnym - każda z tych czynności wymaga zachowania formy właściwej dla testamentu.

Opieka: ustanawiana przez sąd opiekuńczy, gdy brak przedstawiciela ustawowego lub gdy dobro osoby pozostającej pod władzą rodzicielską tego wymaga; kuratora ustanawia się m.in. dla osoby niepełnosprawnej do pomocy w czynnościach prawnych.

Spółka z o.o. powstaje z chwilą wpisu do rejestru przedsiębiorców; umowę spółki zawiera się w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności (art. 157 § 1 k.s.h.).

Kapitał zakładowy spółki z o.o. wynosi co najmniej 5 000 zł; wkład pieniężny wnosi się w całości przed zarejestrowaniem spółki, a wkład niepieniężny - w terminie nie dłuższym niż 3 lata od wpisu.

Spółka akcyjna: kapitał zakładowy co najmniej 100 000 zł; statut sporządza się w formie aktu notarialnego; założyciele podpisują statut i zawiązują spółkę, a akcje obejmowane za wkłady niepieniężne pokrywa się w całości przed zarejestrowaniem.

Zmiana umowy spółki z o.o. wymaga uchwały zgromadzenia wspólników i formy aktu notarialnego; zmiana statutu spółki akcyjnej - uchwały walnego zgromadzenia i formy aktu notarialnego.

Połączenie, podział i przekształcenie spółek wymagają uchwały i formy aktu notarialnego; do rejestru zgłasza się je z planem połączenia, sprawozdaniem zarządu i opinią biegłego (jeśli wymagana).

Prokura: udzielana przez przedsiębiorcę w formie pisemnej pod rygorem nieważności; prokura obejmuje wszystkie czynności sądowe i pozasądowe związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, z wyjątkiem zbycia przedsiębiorstwa, oddania go do korzystania i zbycia nieruchomości (art. 109¹ k.c.).

Spółka cywilna: umowa wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności; wkłady wspólników mogą być pieniężne lub niepieniężne; za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie całym majątkiem.

Przeniesienie własności nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności (art. 158 k.c.); umowa przedwstępna w tej formie zobowiązuje do zawarcia umowy przyrzeczonej.

Księga wieczysta jest prowadzona dla nieruchomości; wpis prawa własności i innych praw rzeczowych następuje na wniosek, a wpis ma moc wiążącą wobec wszystkich, z wyjątkiem praw ujawnionych w księdze.

Hipoteka obciąża nieruchomość i zabezpiecza wierzytelność pieniężną; hipoteka umowna powstaje z chwilą wpisu do księgi wieczystej i wymaga oświadczenia właściciela w formie aktu notarialnego.

Służebność gruntowa: ustanawiana w formie aktu notarialnego; obciąża nieruchomość władnącą na rzecz każdoczesnego właściciela; wpis do księgi wieczystej obu nieruchomości.

Użytkowanie wieczyste: prawo rzeczowe na nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, ustanawiane w formie aktu notarialnego na 40-99 lat; przeniesienie wymaga wpisu do księgi wieczystej.

Współwłasność ułamkowa: rozporządzenie udziałem wymaga formy aktu notarialnego; zniesienie współwłasności przez sąd w postępowaniu nieprocesowym, a umowne - w formie aktu notarialnego, jeśli przedmiotem jest nieruchomość.

Zasada jawności ksiąg wieczystych: każdy może przeglądać księgę wieczystą i żądać odpisu; domniemanie z art. 3 u.k.w.h. chroni nabywcę działającego w zaufaniu do wpisu, z wyjątkiem bezpłatnego nabycia i nabycia w złej wierze.

Notariusz jest osobą zaufania publicznego, powoływaną przez ministra sprawiedliwości na wniosek samorządu notarialnego; wykonuje zawód w kancelarii notarialnej i nie może łączyć go z innymi zajęciami zarobkowymi z wyjątkiem określonych w ustawie.

Czynności notarialne: sporządzanie aktów notarialnych, poświadczanie własnoręczności podpisu, poświadczanie zgodności odpisu z okazanym dokumentem, protest weksla, przyjmowanie na przechowanie pieniędzy i dokumentów, sporządzanie protokołów.

Akt notarialny: notariusz spisuje oświadczenie stron, odczytuje je, strony je podpisują; akt zawiera datę, miejsce, imiona i nazwiska stron, oświadczenia i podpisy; notariusz opatruje akt pieczęcią i wpisuje do repertorium A.

Odmowa dokonania czynności notarialnej: notariusz odmawia, jeżeli czynność jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego; odmowę stwierdza protokołem i poucza o prawie zaskarżenia do sądu okręgowego w terminie 7 dni.

Poświadczenie podpisu: notariusz poświadcza własnoręczność podpisu złożonego w jego obecności; poświadczenie zgodności odpisu - przez porównanie z okazanym dokumentem; opłata zależy od liczby stron.

Wynagrodzenie notariusza: maksymalne stawki taksy notarialnej określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości; notariusz pobiera także podatek od czynności cywilnoprawnych, opłaty sądowe i podatek VAT, jeśli jest podatnikiem.

Notariusz prowadzi repertorium A (akty notarialne) i repertorium B (poświadczenia i inne czynności); repertoria i akta przechowuje przez 10 lat, a akty notarialne - trwale.

Decyzja administracyjna: rozstrzyga sprawę co do istoty, zawiera oznaczenie organu, datę, strony, podstawę prawną, rozstrzygnięcie i pouczenie o środkach odwoławczych; doręcza się stronom na piśmie.

Odwołanie od decyzji wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od doręczenia decyzji stronie (art. 129 § 2 k.p.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny bada legalność decyzji; skargę wnosi się w terminie 30 dni od doręczenia odpowiedzi na skargę lub od doręczenia decyzji, jeśli organ nie przekazał skargi.

Postępowanie administracyjne: organ prowadzi je na wniosek lub z urzędu; stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie; organ może wezwać do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania.

Zażalenie: środek zaskarżenia na postanowienia wydane w toku postępowania; wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia.

Postępowanie egzekucyjne w administracji: tytuł wykonawczy wystawia wierzyciel; organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne (pieniężne i niepieniężne); od postanowień organu egzekucyjnego przysługuje zażalenie.

Notariusz w postępowaniu administracyjnym: może być pełnomocnikiem strony, jeśli nie zachodzi konflikt interesów; pełnomocnictwo w postępowaniu administracyjnym może być ustne do protokołu, a w sprawach wymagających formy szczególnej - pisemne.

Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC): notariusz jako płatnik pobiera podatek od umów sprzedaży, zamiany, darowizny, pożyczki, ustanowienia hipoteki i innych czynności wymienionych w art. 1 u.p.c.c.

Stawki PCC: sprzedaż nieruchomości - 2%, sprzedaż innych rzeczy i praw majątkowych - 1%, pożyczka - 0,5%, ustanowienie hipoteki - 0,1% wartości zabezpieczonej wierzytelności, darowizna - 2% (w zakresie objętym PCC).

Podstawa opodatkowania PCC: wartość rynkowa przedmiotu czynności, a jeśli strony określiły cenę - cena, o ile nie odbiega rażąco od wartości rynkowej; notariusz pobiera podatek i przekazuje go organowi podatkowemu w terminie 7 dni od pobrania.

Zwolnienia z PCC: m.in. sprzedaż nieruchomości w ramach postępowania upadłościowego, wniesienie wkładu niepieniężnego do spółki (w zakresie objętym zwolnieniem), zakup nieruchomości przez osoby bliskie w ramach darowizny - podlega podatkowi od spadków i darowizn.

Podatek od spadków i darowizn: notariusz nie jest płatnikiem tego podatku, ale sporządza akt poświadczenia dziedziczenia i zawiadamia nabywcę o obowiązku złożenia zeznania SD-3 w terminie 30 dni; zwolnienie dla najbliższej rodziny (grupa I) przy zgłoszeniu w terminie.

Notariusz jako płatnik: pobiera PCC, wpłaca go na rachunek organu podatkowego, składa deklarację PCC-2 w terminie 7 dni od pobrania podatku; za niepobranie podatku odpowiada solidarnie ze stroną.

Czynności notarialne a VAT: notariusz jest podatnikiem VAT od wynagrodzenia za czynności notarialne; stawka podstawowa 23%, a zwolnienie przedmiotowe nie obejmuje usług notarialnych.

Notariusz podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za przewinienia zawodowe, w tym za naruszenie obowiązków wynikających z ustawy i zasad etyki zawodowej; kary: upomnienie, nagana, kara pieniężna, zawieszenie w czynnościach, wydalenie z zawodu.

Notariusz odpowiada odszkodowawczo za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu czynności notarialnych; odpowiedzialność jest oparta na zasadzie winy, a ubezpieczenie OC jest obowiązkowe.

Tajemnica zawodowa notariusza obejmuje wszystkie wiadomości uzyskane w związku z wykonywaniem czynności; obowiązek zachowania tajemnicy trwa także po zaprzestaniu wykonywania zawodu.

Bezstronność: notariusz nie może dokonywać czynności, w której jest stroną lub w której występuje konflikt interesów; nie może sporządzać aktów na rzecz osób bliskich w zakresie określonym ustawą.

Kodeks etyki zawodowej notariusza: obowiązek rzetelności, sumienności, godności zawodu, unikania konfliktu interesów, zakaz reklamy i pozyskiwania klientów w sposób sprzeczny z godnością zawodu.

Nadzór nad notariuszem: sprawuje go prezes sądu okręgowego (nadzór judykacyjny) i izba notarialna (nadzór samorządowy); kontrola może obejmować czynności notarialne i prowadzenie repertoriów.

Odpowiedzialność za naruszenie tajemnicy: notariusz może być zwolniony z tajemnicy tylko w przypadkach przewidzianych ustawą, np. na żądanie sądu w postępowaniu karnym.

Akt notarialny wymaga: daty i miejsca sporządzenia, imion i nazwisk stron, ich oświadczeń, podpisów stron i notariusza, pieczęci; notariusz odczytuje akt i stwierdza jego zgodność z wolą stron.

Umowa sprzedaży nieruchomości: strony, przedmiot (działka, księga wieczysta), cena i sposób zapłaty, oświadczenie o przeniesieniu własności, oświadczenie o ustanowieniu hipoteki (jeśli dotyczy), wnioski o wpis w księdze wieczystej.

Pełnomocnictwo do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego; pełnomocnictwo do czynności przekraczających zwykły zarząd - formy aktu notarialnego, jeśli ustawa wymaga tej formy dla samej czynności.

Testament notarialny: spisanie oświadczenia spadkodawcy, odczytanie w obecności dwóch świadków, podpisanie przez spadkodawcę, świadków i notariusza; notariusz poucza o możliwości odwołania i o zachowku.

Akt poświadczenia dziedziczenia: notariusz sporządza protokół dziedziczenia, w którym spadkobiercy oświadczają o przyjęciu spadku; akt wymaga obecności wszystkich spadkobierców i podlega wpisowi do rejestru.

Protokół: dokument sporządzany przez notariusza w sprawach wymagających protokołu (np. zgromadzenie wspólników, walne zgromadzenie); zawiera miejsce, datę, przebieg obrad, uchwały i podpisy.

Wypisy i odpisy: notariusz wydaje wypisy aktu notarialnego i odpisy dokumentów; wypis ma moc dokumentu urzędowego; odpisy poświadcza się za zgodność z okazanym dokumentem.