Prawo cywilne materialne w praktyce notarialnej
Zakres i znaczenie
Egzamin z prawa cywilnego materialnego sprawdza, czy kandydat potrafi zastosować Kodeks cywilny do czynności notarialnych: ocenić zdolność prawną i do czynności, umocowanie pełnomocnika, skutki wad oświadczenia woli oraz dopuszczalność formy. Notariusz nie jest sędzią, ale musi odmówić czynności sprzecznej z prawem.
Podstawowe reguły
- Oświadczenie woli może być wyrażone przez każde zachowanie ujawniające wolę dostatecznie (art. 60 KC); wykładnia według art. 65 KC uwzględnia kontekst, cel i zwyczaje.
- Pełnomocnictwo ogólne obejmuje czynności zwykłego zarządu; do czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebne jest pełnomocnictwo szczególne (art. 101 KC). Sprzedaż nieruchomości z reguły przekracza zwykły zarząd.
- Wady: błąd, podstęp, groźba, pozorność; notariusz powinien pouczyć o skutkach i utrwalić rzeczywistą wolę stron.
- Forma aktu notarialnego jest wymagana m.in. dla przeniesienia własności nieruchomości, umowy majątkowej małżeńskiej i testamentu notarialnego.
Przykład
Strona chce sprzedać mieszkanie przez pełnomocnika. Pełnomocnictwo ogólne „do zarządu majątkiem” nie wystarcza, bo sprzedaż przekracza zwykły zarząd. Potrzebne jest pełnomocnictwo szczególne, najlepiej z oznaczeniem nieruchomości i rodzaju czynności. Notariusz sprawdza tożsamość mocodawcy, ważność pełnomocnictwa i zakres umocowania; jeśli dokument budzi wątpliwości, odmawia dokonania czynności.
Pułapki
Najczęściej myli się pełnomocnictwo ogólne z szczególnym, przedstawicielstwo ustawowe z umownym oraz pozorność z ukrytą czynnością. Błędem jest przyjęcie, że każda osoba ma pełną zdolność do czynności prawnych. Nie wolno pominąć pouczeń o skutkach prawnych i podatkowych.