KSAP Civil Service Exam cheat sheet

Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. jest najwyższym prawem RP; jej przepisy stosuje się bezpośrednio, o ile nie wymagają doprecyzowania ustawą.

Władzę ustawodawczą sprawują Sejm (460 posłów) i Senat (100 senatorów), wybierane na 4-letnią kadencję.

Prezydent jest wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat; może być ponownie wybrany tylko raz.

Rada Ministrów ponosi odpowiedzialność polityczną przed Sejmem; wotum nieufności wymaga większości ustawowej liczby posłów (231).

Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw z Konstytucją; jego wyroki są ostateczne i wiążące.

Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, Senatowi, Prezydentowi i Radzie Ministrów oraz grupie 100 000 obywateli.

Prezydent może odmówić podpisania ustawy i przekazać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia (veto); Sejm odrzuca veto większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy posłów.

Stan wyjątkowy może wprowadzić Prezydent na wniosek Rady Ministrów na czas oznaczony, nie dłuższy niż 90 dni.

Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) reguluje tryb załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnej.

Strona postępowania to każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Organ ma obowiązek załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki, a sprawy wymagające postępowania wyjaśniającego - nie później niż w ciągu miesiąca od wszczęcia; sprawy szczególnie skomplikowane - do dwóch miesięcy.

Decyzja administracyjna powinna zawierać m.in. oznaczenie organu, datę, oznaczenie strony, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o środkach odwoławczych.

Od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie do organu wyższego stopnia w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Postanowienie to rozstrzygnięcie organu w kwestii proceduralnej, niekończące sprawy co do istoty; na postanowienie przysługuje zażalenie, jeżeli k.p.a. lub przepis szczególny tak stanowi.

Wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji i uchylenie lub zmiana decyzji to nadzwyczajne tryby weryfikacji decyzji ostatecznych.

Skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje po wyczerpaniu środków odwoławczych, w terminie 30 dni od doręczenia odpowiedzi organu na odwołanie.

Kodeks cywilny wyróżnia zdolność prawną (od urodzenia) i zdolność do czynności prawnych (pełna od 18. roku życia).

Osoba fizyczna posiada zdolność prawną od chwili urodzenia; małoletni do 13 lat nie ma zdolności do czynności prawnych, a od 13 do 18 lat ma zdolność ograniczoną.

Przedawnienie roszczeń majątkowych następuje co do zasady po upływie 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - po 3 latach.

Umowa może być zawarta w dowolnej formie, jeżeli przepis nie zastrzega formy szczególnej (pisemna, notarialna, z datą pewną).

Kodeks pracy stanowi, że umowę o pracę zawiera się na czas nieokreślony, na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy; umowa na okres próbny nie może przekraczać 3 miesięcy.

Okres wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony zależy od stażu pracy: 2 tygodnie (do 6 miesięcy), 1 miesiąc (6 miesięcy–3 lata), 3 miesiące (powyżej 3 lat).

Czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w okresie rozliczeniowym.

Urlop wypoczynkowy wynosi 20 dni przy stażu krótszym niż 10 lat i 26 dni po 10 latach pracy.

Prawo pierwotne UE obejmuje traktaty założycielskie (TUE, TFUE) oraz Kartę praw podstawowych; prawo wtórne to rozporządzenia, dyrektywy i decyzje.

Rozporządzenie ma zasięg ogólny, wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

Dyrektywa wiąże państwa członkowskie co do celu, pozostawiając organom krajowym wybór formy i środków jego osiągnięcia.

Zasada pierwszeństwa prawa UE oznacza, że prawo unijne ma pierwszeństwo przed prawem krajowym w razie kolizji.

Trybunał Sprawiedliwości UE orzeka o ważności i wykładni prawa unijnego oraz o skargach przeciwko państwom członkowskim.

Parlament Europejski jest wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję; liczba posłów nie przekracza 751.

Rada Europejska składa się z szefów państw lub rządów państw członkowskich i wyznacza ogólne kierunki polityczne UE.

Obywatelstwo UE przysługuje każdemu obywatelowi państwa członkowskiego i daje m.in. prawo swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium UE.

Finanse publiczne obejmują procesy gromadzenia i wydatkowania środków publicznych; podstawą prawną jest ustawa o finansach publicznych.

Budżet państwa uchwalany jest na rok budżetowy; ustawa budżetowa określa dochody i wydatki oraz deficyt lub nadwyżkę.

Zasada równowagi budżetowej i reguła wydatkowa stabilizująca dług publiczny są wyrażone w ustawie o finansach publicznych.

Dług publiczny nie powinien przekraczać 60% PKB (progi ostrożnościowe: 43%, 55%, 60%); przekroczenie progów uruchamia procedury sanacyjne.

Kontrolę finansową i audyt wewnętrzny w jednostkach sektora finansów publicznych reguluje ustawa o finansach publicznych oraz standardy audytu.

Zamówienia publiczne udzielane są zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych; podstawowymi trybami są przetarg nieograniczony i ograniczony.

Nowe zarządzanie publiczne (New Public Management) kładzie nacisk na efektywność, mierzenie wyników i orientację na obywatela jako klienta.

Kontrola zarządcza to system działań zapewniający realizację celów i zadań jednostki w sposób zgodny z prawem i efektywny.

PKB mierzy wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług wytworzonych w danym kraju w danym okresie.

PKB = C + I + G + (X − M), gdzie C to konsumpcja, I inwestycje, G wydatki rządowe, X eksport, M import.

Inflacja to procentowa zmiana poziomu cen w czasie, mierzona m.in. wskaźnikiem CPI.

Bezrobocie rejestrowane to stosunek liczby bezrobotnych zarejestrowanych do liczby ludności aktywnej zawodowo.

Popyt i podaż: wzrost ceny dobra przy niezmienionych innych warunkach powoduje spadek wielkości popytu (prawo popytu).

Średnia arytmetyczna to suma wartości podzielona przez ich liczbę; mediana to wartość środkowa uporządkowanego zbioru.

Odchylenie standardowe mierzy przeciętne rozproszenie wartości wokół średniej; wariancja to kwadrat odchylenia standardowego.

Wskaźnik cen to stosunek ceny w okresie badanym do ceny w okresie bazowym, wyrażony w procentach.

Służba cywilna w Polsce działa na podstawie ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.

Do służby cywilnej należą m.in. pracownicy urzędów administracji rządowej, w tym Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i ministerstw.

Nabór do służby cywilnej jest otwarty i konkurencyjny; prowadzi go kierownik jednostki, a w przypadku wyższych stanowisk - Szef Służby Cywilnej.

Szef Służby Cywilnej jest centralnym organem administracji rządowej odpowiedzialnym za organizację i funkcjonowanie służby cywilnej.

Stosunek pracy członka korpusu służby cywilnej nawiązuje się na podstawie umowy o pracę lub mianowania.

Mianowanie może otrzymać osoba, która spełnia wymagania kwalifikacyjne i odbyła służbę przygotowawczą.

Korpus służby cywilnej tworzą pracownicy zatrudnieni na stanowiskach urzędniczych, w tym wyższych stanowiskach urzędniczych.

Nabór na wolne stanowisko urzędnicze prowadzony jest w formie konkursu, chyba że przepisy stanowią inaczej.

Kodeks etyki służby cywilnej określa zasady postępowania członków korpusu służby cywilnej, m.in. bezstronność, uczciwość i odpowiedzialność.

Członek korpusu służby cywilnej nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia ani zajęć sprzecznych z obowiązkami służbowymi.

Zasada bezstronności oznacza, że urzędnik nie może kierować się interesem prywatnym ani politycznym w wykonywaniu zadań.

Konflikt interesów zachodzi, gdy interes prywatny urzędnika może wpłynąć na bezstronne wykonywanie obowiązków; należy go ujawnić.

Tajemnica służbowa obejmuje informacje niejawne oraz informacje, których ujawnienie mogłoby naruszyć interes publiczny.

Kultura urzędnicza obejmuje standardy obsługi obywatela, komunikację, dostępność i poszanowanie godności strony.

Etyka urzędnicza wymaga rzetelności, terminowości i odpowiedzialności za podejmowane decyzje.

Przyjmowanie prezentów mogących wpłynąć na bezstronność jest niedopuszczalne; urzędnik powinien unikać sytuacji rodzących podejrzenie stronniczości.

Organizacja Narodów Zjednoczonych powstała w 1945 r.; jej głównymi organami są Zgromadzenie Ogólne i Rada Bezpieczeństwa.

Rada Bezpieczeństwa ONZ ma 15 członków, w tym 5 stałych z prawem weta: USA, Rosja, Chiny, Francja, Wielka Brytania.

NATO to organizacja sojuszu wojskowego założona w 1949 r.; Polska jest członkiem od 1999 r.

Polska jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004 r.

Rada Europy jest organizacją międzynarodową zajmującą się ochroną praw człowieka; siedziba w Strasburgu.

Społeczeństwo obywatelskie tworzą obywatele działający dobrowolnie na rzecz dobra wspólnego, m.in. w organizacjach pozarządowych.

Demokracja przedstawicielska opiera się na wyborze przedstawicieli w wolnych i powszechnych wyborach.

Konstytucja RP gwarantuje wolność zgromadzeń, zrzeszania się i wolność słowa, z ograniczeniami ustawowymi.

ePUAP to platforma służąca do komunikacji obywateli z administracją publiczną oraz do składania wniosków elektronicznych.

Profil zaufany to środek identyfikacji elektronicznej potwierdzający tożsamość w systemach administracji publicznej.

Podpis kwalifikowany jest równoważny podpisowi własnoręcznemu i opiera się na kwalifikowanym certyfikacie.

RODO (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) reguluje przetwarzanie danych osobowych w UE; obowiązuje od 2018 r.

Zasada minimalizacji danych oznacza, że przetwarza się tylko dane adekwatne, niezbędne i proporcjonalne do celu.

Bezpieczeństwo informacji opiera się na triadzie CIA: poufność, integralność, dostępność.

Phishing to oszustwo polegające na podszywaniu się pod zaufaną instytucję w celu wyłudzenia danych lub środków.

Plik cookie to mały plik tekstowy zapisywany przez przeglądarkę, służący m.in. do zapamiętywania ustawień i sesji.