KSAP Civil Service Exam key terms

Ustawa zasadnicza państwa, która ma najwyższą moc prawną i określa ustrój, organy władzy oraz prawa i wolności obywateli. Inne akty prawne muszą być z nią zgodne.

Reguła, że organy władzy publicznej działają wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Obywatel może czynić to, czego prawo nie zabrania, a urząd tylko to, na co prawo pozwala.

Zasada ustrojowa dzieląca władzę na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, sprawowaną przez odrębne organy, które się wzajemnie równoważą i kontrolują.

Kolegialny organ władzy wykonawczej w Polsce, kierujący administracją rządową. W jego skład wchodzą Prezes Rady Ministrów, wicepremierzy i ministrowie.

Przedstawiciel Rady Ministrów w województwie, który kieruje rządową administracją terenową i czuwa nad zgodnością działań samorządu z prawem.

Wspólnota mieszkańców danego obszaru, która wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. W Polsce działa na poziomie gminy, powiatu i województwa.

Organ sądowy badający zgodność ustaw i innych aktów z Konstytucją oraz rozstrzygający spory kompetencyjne między centralnymi organami państwa.

Jednostronne, władcze rozstrzygnięcie organu administracji dotyczące konkretnej sprawy i oznaczonego adresata, wywołujące skutki prawne. Przykładem jest decyzja administracyjna.

Uregulowany tryb rozpatrywania i rozstrzygania spraw administracyjnych przez organy publiczne, obejmujący wszczęcie, dowody, decyzję i środki odwoławcze.

Środek prawny pozwalający stronie zakwestionować decyzję organu pierwszej instancji i żądać ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ wyższego stopnia.

Podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo który żąda czynności organu ze względu na własny interes prawny.

Ustawa regulująca tryb działania organów administracji publicznej w sprawach indywidualnych, w tym zasady, terminy, doręczenia i środki zaskarżenia.

Świadome działanie podmiotu prawa cywilnego zmierzające do wywołania skutków prawnych, na przykład zawarcie umowy, złożenie oświadczenia woli lub sporządzenie testamentu.

Zgodne oświadczenie woli dwóch lub więcej stron, które ustala ich wzajemne prawa i obowiązki. Stanowi podstawowe źródło zobowiązań w prawie cywilnym.

Przejaw woli wywołania skutku prawnego, złożony w sposób dostatecznie ujawniający jej treść, także przez zachowanie, które według zwyczaju oznacza takie oświadczenie.

Ustawa określająca prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, w tym nawiązanie i rozwiązanie stosunku pracy, czas pracy, wynagrodzenie i urlopy.

Prawny związek między pracownikiem a pracodawcą, w którym pracownik zobowiązuje się wykonywać pracę pod kierownictwem pracodawcy za wynagrodzeniem.

Umowa, przez którą pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy, a pracodawca do wypłaty wynagrodzenia.

Traktaty założycielskie i zmieniające Unię Europejską wraz z załącznikami i protokołami. Ma najwyższą rangę w porządku prawnym UE.

Akty prawne tworzone przez instytucje Unii na podstawie traktatów, w szczególności rozporządzenia, dyrektywy i decyzje.

Akt prawa wtórnego UE wiążący państwa członkowskie co do celu, który ma zostać osiągnięty, pozostawiający im swobodę wyboru formy i środków wdrożenia.

Akt prawa wtórnego UE o zasięgu ogólnym, wiążący w całości i stosowany bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, bez potrzeby transpozycji.

Reguła, że Unia podejmuje działania tylko wtedy, gdy cele nie mogą być lepiej osiągnięte przez państwa członkowskie na szczeblu centralnym, regionalnym lub lokalnym.

Roczny plan dochodów i wydatków państwa uchwalany przez parlament, określający źródła finansowania i kierunki wydatkowania środków publicznych.

Roczny plan dochodów i wydatków gminy, powiatu lub województwa uchwalany przez organ stanowiący, służący realizacji zadań lokalnych.

Zbiór zasad gospodarowania środkami publicznymi, których naruszenie przez osoby odpowiedzialne może skutkować odpowiedzialnością przed komisją orzekającą.

Uregulowany tryb udzielania przez podmioty publiczne zamówień na dostawy, usługi lub roboty budowlane, oparty na przejrzystości, konkurencji i równym traktowaniu wykonawców.

Produkt krajowy brutto, czyli łączna wartość rynkowa dóbr i usług finalnych wytworzonych w danym kraju w określonym czasie. Podstawowy miernik aktywności gospodarczej.

Trwały wzrost ogólnego poziomu cen dóbr i usług, który zmniejsza siłę nabywczą pieniądza. Mierzy się ją m.in. wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych.

Udział osób bezrobotnych w liczbie osób aktywnych zawodowo, wyrażony w procentach. Pokazuje, jaka część siły roboczej nie ma zatrudnienia.

Korpus pracowników zatrudnionych w urzędach administracji rządowej, który zapewnia fachowe, bezstronne i stabilne wykonywanie zadań państwa niezależnie od zmian politycznych.

Konkurencyjna procedura wyłaniania kandydatów na wolne stanowiska w służbie cywilnej, oparta na jawnych kryteriach i sprawdzaniu wiedzy oraz kompetencji.

Zbiór zasad postępowania urzędników, takich jak bezstronność, uczciwość, jawność i odpowiedzialność, wyznaczających standardy zachowania w pracy i poza nią.

Sytuacja, w której prywatny interes urzędnika może wpływać lub wydawać się, że wpływa na bezstronne wykonywanie obowiązków służbowych. Wymaga ujawnienia i wyłączenia.

Trwałe zrzeszenia państw lub innych podmiotów powołane na podstawie umowy międzynarodowej, działające na rzecz wspólnych celów, np. ONZ, NATO, Unia Europejska.

Ogół dobrowolnych działań obywateli, organizacji pozarządowych i inicjatyw lokalnych podejmowanych niezależnie od państwa na rzecz dobra wspólnego.

Świadczenie usług publicznych drogą elektroniczną, umożliwiające obywatelom i firmom załatwianie spraw urzędowych przez internet, bez osobistej wizyty w urzędzie.

Środek identyfikacji elektronicznej w systemie publicznym, który pozwala potwierdzić tożsamość obywatela podczas załatwiania spraw online w serwisach administracji.

Zespół norm i środków chroniących informacje o osobach fizycznych przed nieuprawnionym przetwarzaniem, w tym zasady legalności, celowości i minimalizacji danych.

Ogólne rozporządzenie UE o ochronie danych, które ujednolica zasady przetwarzania danych osobowych w państwach członkowskich i wzmacnia prawa osób, których dane dotyczą.