Prawo konstytucyjne i ustrój RP
Zakres materiału
Kandydat musi swobodnie poruszać się po zasadach ustrojowych: suwerenności narodu, podziale władz, państwie prawa, konstytucyjności, legalizmie i pomocniczości. Kluczowe instytucje to Sejm, Senat, Prezydent, Rada Ministrów, sądy i trybunały oraz organy kontroli (NIK, RPO, KRRiT).
Pojęcia, które trzeba rozumieć
- Źródła prawa i ich hierarchia (Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia, akty prawa miejscowego).
- Tryb ustawodawczy: inicjatywa, trzy czytania, rola Senatu (30 dni na stanowisko, uchwała o przyjęciu bez zmian, odrzuceniu lub poprawkach), weto Prezydenta i jego odrzucenie większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
- Kontrola konstytucyjności: Trybunał Konstytucyjny, skarga konstytucyjna, pytania prawne sądów.
- Stany nadzwyczajne: stan wojenny, wyjątkowy, klęski żywiołowej - przesłanki i ograniczenia.
Pułapki egzaminacyjne
Najczęściej mylone są: kworum i większości (bezwzględna vs zwykła vs kwalifikowana), kadencje organów, immunitety (poseł, senator, Prezydent) oraz kompetencje Prezydenta wobec Sejmu. Uważaj na pytania o „wyłączność” - np. Prezydent nie może rozwiązać Sejmu w stanach nadzwyczajnych ani w okresie 3 miesięcy od wyboru.
Przykład / reguła
Reguła: „3/5 obecnych” to próg odrzucenia weta, a „2/3” pojawia się przy zmianie Konstytucji w Sejmie (oraz bezwzględna większość w Senacie). Przy każdym pytaniu o większość ustal najpierw: czy liczona od obecnych, czy od ustawowej liczby członków.
Wskazówka
Czytaj pytania o organy przez pryzmat funkcji (stanowienie, kontrola, egzekutywa), a nie tylko nazw.