Wiedza o społeczeństwie i sprawy międzynarodowe
Zakres materiału
Ustrój społeczny i polityczny: demokracja, konstytucjonalizm, partie polityczne, system wyborczy, społeczeństwo obywatelskie, organizacje pozarządowe, samorząd terytorialny. Sprawy międzynarodowe: ONZ i jej organy, NATO, Rada Europy, OBWE, Unia Europejska, organizacje gospodarcze (WTO, MFW, Bank Światowy), prawa człowieka i ich ochrona.
Pojęcia kluczowe
- Systemy wyborcze: proporcjonalny, większościowy, mieszany - skutki dla reprezentacji.
- Organy ONZ: Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa (stali członkowie z prawem weta), Sekretariat, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości.
- NATO: zasada kolektywnej obrony (art. 5), jednomyślność decyzji.
- Rada Europy (nie mylić z Radą Europejską ani Radą UE) - ochrona praw człowieka, Europejski Trybunał Praw Człowieka.
Pułapki egzaminacyjne
Najczęściej mylone: Rada Europy vs Rada Europejska vs Rada UE; ONZ vs NATO (mandat pokojowy vs obronny); MFW (stabilność finansowa) vs Bank Światowy (rozwój). Uważaj na pytania o prawo weta - przysługuje tylko stałym członkom Rady Bezpieczeństwa.
Przykład / reguła
Reguła: przy akronimach rozróżniaj skład i funkcję - RE (przywódcy UE, kierunki), Rada UE (ministrowie, stanowienie), Rada Europy (47 państw, prawa człowieka, ETPCz).
Wskazówka
Pytania o prawa człowieka prowadzą zwykle do ETPCz (Rada Europy), nie do TSUE (UE).