Matura Chemistry flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Liczba masowa

Suma liczby protonów i neutronów w jądrze atomu; oznaczana A. Izotopy tego samego pierwiastka różnią się liczbą masową przy tej samej liczbie atomowej.

Zasada Pauliego

W jednym orbitalu mogą znajdować się maksymalnie dwa elektrony, różniące się spinem. Wyjaśnia pojemność podpowłok i kolejność obsadzania orbitali.

Wiązanie jonowe

Wiązanie powstające przez przeniesienie elektronów z atomu o niskiej elektroujemności do atomu o wysokiej elektroujemności; przyciąganie jonów o przeciwnych ładunkach tworzy sieć krystaliczną.

Hybrydyzacja sp³

Mieszanie jednego orbitalu s i trzech orbitali p, dające cztery równoważne orbitale skierowane do narożników tetraedru pod kątem około 109,5°; typowa dla metanu i alkanów.

Amfoteryczność

Zdolność substancji do reagowania zarówno z kwasami, jak i z zasadami, np. Al₂O₃, ZnO i wodorotlenek glinu. Wynika z możliwości przyjmowania lub oddawania protonów.

Stężenie molowe

Liczba moli substancji rozpuszczonej w 1 dm³ roztworu; c = n/V. Wyrażane w mol/dm³, zmienia się wraz z temperaturą z powodu rozszerzalności objętości.

Reguła Hunda

Przy obsadzaniu równoważnych orbitali elektrony najpierw zajmują je pojedynczo, z równoległymi spinami, dopiero potem się parują. Obniża odpychanie elektronów.

Mol

Ilość substancji zawierająca 6,02·10²³ cząstek elementarnych (liczba Avogadro). Masa jednego mola w gramach jest liczbowo równa masie molowej.

Objętość molowa gazu

Objętość zajmowana przez jeden mol gazu; w warunkach normalnych wynosi 22,4 dm³/mol. Zależy od temperatury i ciśnienia, nie od rodzaju gazu.

Reagent limitujący

Substrat zużywany jako pierwszy, który wyznacza maksymalną ilość produktu. Określa się go, porównując stosunki moli substratów z współczynnikami równania.

Prawo Hessa

Entalpia reakcji nie zależy od drogi jej przebiegu, a tylko od stanu początkowego i końcowego substratów i produktów. Umożliwia obliczanie ΔH z entalpii tworzenia.

Reakcja egzotermiczna

Reakcja wydzielająca energię do otoczenia, dla której ΔH < 0. Energia wiązań utworzonych jest większa niż energia wiązań zerwanych.

Reguła przekory

Układ w równowadze reaguje na zmianę warunków w kierunku przeciwdziałającym tej zmianie. Wzrost ciśnienia przesuwa równowagę w stronę mniejszej liczby moli gazów.

Stała równowagi K

Stosunek iloczynu stężeń produktów podniesionych do potęg współczynników do analogicznego iloczynu dla substratów w stanie równowagi. Zależy od temperatury, nie od katalizatora.

Prawo Faradaya

Masa substancji wydzielonej na elektrodzie jest proporcjonalna do ładunku przepływającego przez elektrolit: m = M·I·t/(n·F), gdzie F ≈ 96500 C/mol.

Alkany

Węglowodory nasycone o wzorze CnH2n+2, zawierające tylko wiązania pojedyncze. Ulegają substytucji rodnikowej, spalaniu i krakowaniu, nie odbarwiają wody bromowej.

Reguła Markownikowa

W addycji halogenowodoru do niesymetrycznego alkenu atom wodoru przyłącza się do węgla o większej liczbie atomów wodoru, a halogen do uboższego w wodór.

Próba Tollensa

Reakcja aldehydu z amoniakalnym roztworem tlenku srebra, dająca srebrne lustro. Ketony nie reagują, dlatego próba rozróżnia aldehydy od ketonów.

Estryfikacja

Reakcja kwasu karboksylowego z alkoholem, katalizowana stężonym kwasem siarkowym, dająca ester i wodę. Jest odwracalna; hydroliza estrów odtwarza substraty.

Fenole

Związki z grupą hydroksylową bezpośrednio przy pierścieniu aromatycznym. Mają odczyn kwaśny, reagują z NaOH i dają barwne kompleksy z chlorkiem żelaza(III).

Aminy

Pochodne amoniaku, w których atomy wodoru zastąpiono grupami węglowodorowymi. Mają wolną parę elektronową na azocie, więc wykazują odczyn zasadowy.

Polimery kondensacyjne

Polimery powstające w reakcji kondensacji monomerów z wydzieleniem małocząsteczkowego produktu, np. wody. Przykładami są PET, nylon i bakelit.

Reakcja estryfikacji

Proces tworzenia estru z kwasu karboksylowego i alkoholu w obecności stężonego H₂SO₄ jako katalizatora. Produktem ubocznym jest woda, a reakcja jest odwracalna.

Grupa karboksylowa

Ugrupowanie –COOH złożone z grupy karbonylowej i hydroksylowej przy tym samym węglu. Nadaje związkom odczyn kwaśny i umożliwia tworzenie estrów oraz amidów.

Aminokwasy

Związki zawierające jednocześnie grupę aminową i karboksylową. W roztworze tworzą jon obojnaczy, a w łańcuchu łączą się wiązaniami peptydowymi.

Izomeria optyczna

Występuje, gdy cząsteczka ma chiralny atom węgla z czterema różnymi podstawnikami. Enancjomery różnią się skręcaniem płaszczyzny światła spolaryzowanego.

Substytucja nukleofilowa

Reakcja, w której nukleofil zastępuje grupę odchodzącą, np. OH⁻ w halogenku alkilowym. Typowa dla halogenopochodnych i alkoholi w obecności zasad.

Próba płomieniowa

Wprowadzenie soli do płomienia palnika i obserwacja barwy: Na żółta, K fioletowa, Ca ceglasta, Cu zielona. Służy do wstępnej identyfikacji kationów metali.

Miareczkowanie

Metoda ilościowa polegająca na dodawaniu z biurety roztworu o znanym stężeniu do roztworu badanego do osiągnięcia punktu równoważności, wskazanego zmianą barwy wskaźnika.

Wskaźnik kwasowo-zasadowy

Słaby kwas lub zasada zmieniająca barwę w określonym zakresie pH: fenoloftaleina 8,2–10,0, oranż metylowy 3,1–4,4. Dobiera się go do typu miareczkowania.

Błąd względny

Stosunek różnicy między wartością zmierzoną a rzeczywistą do wartości rzeczywistej, wyrażony w procentach. Określa dokładność wyniku pomiaru lub obliczenia.

Wydajność reakcji

Stosunek masy lub liczby moli produktu otrzymanego rzeczywiście do wartości teoretycznej wynikającej ze stechiometrii, wyrażony w procentach. Nigdy nie przekracza 100%.