Matura Chemistry key terms

Jednostka liczności materii zawierająca tyle cząstek, ile atomów jest w 12 g węgla-12, czyli 6,02 × 10²³. Łączy masę substancji z liczbą cząstek w obliczeniach stechiometrycznych.

Stała oznaczana Nᴀ, równa 6,02 × 10²³ mol⁻¹, określająca liczbę cząstek w jednym molu substancji. Umożliwia przeliczanie między liczbą drobin a liczbą moli.

Masa jednego mola substancji wyrażana w g/mol, liczbowo równa masie atomowej lub cząsteczkowej. Służy do przeliczania masy odważonej próbki na liczbę moli.

Obliczenia ilościowe oparte na współczynnikach równania reakcji, pozwalające wyznaczyć masy, objętości lub liczby moli substratów i produktów. Wymaga uprzedniego uzgodnienia równania.

Substrat zużywany jako pierwszy, ponieważ jego liczba moli w stosunku do współczynnika stechiometrycznego jest najmniejsza. Decyduje o maksymalnej ilości powstającego produktu.

Stosunek rzeczywistej masy otrzymanego produktu do masy teoretycznej wynikającej ze stechiometrii, wyrażany najczęściej w procentach. Mniejsza od 100% z powodu strat, reakcji ubocznych lub niepełnego przereagowania.

Liczba moli substancji rozpuszczonej w jednym decymetrze sześciennym roztworu, wyrażana w mol/dm³. Nie zależy od temperatury tylko wtedy, gdy pominiemy rozszerzalność roztworu.

Stosunek masy substancji rozpuszczonej do masy całego roztworu, wyrażony w procentach. Wymaga zsumowania masy rozpuszczalnika i substancji rozpuszczonej w mianowniku.

Zmniejszanie stężenia roztworu przez dodanie rozpuszczalnika przy niezmienionej liczbie moli substancji rozpuszczonej. Opisuje je zależność C₁V₁ = C₂V₂.

Maksymalna masa substancji, która rozpuszcza się w 100 g rozpuszczalnika w danej temperaturze, tworząc roztwór nasycony. Zależy od temperatury i rodzaju substancji.

Roztwór zawierający w danej temperaturze maksymalną ilość substancji rozpuszczonej, w równowadze z osadem tej substancji. Dalsze dodawanie substancji nie zwiększa już stężenia.

Iloczyn stężeń molowych jonów trudno rozpuszczalnej soli w roztworze nasyconym, podniesionych do potęg równych współczynnikom stechiometrycznym. Stała w danej temperaturze; porównanie z nim pozwala przewidzieć wytrącanie osadu.

Reakcja jonowa, w której powstaje trudno rozpuszczalny związek wydzielający się jako osad. Zachodzi, gdy iloczyn stężeń jonów przekracza iloczyn rozpuszczalności soli.

Procesy zmiany stopnia utlenienia: utlenianie to oddawanie elektronów i wzrost stopnia utlenienia, redukcja to przyjmowanie elektronów i obniżenie stopnia utlenienia. Zachodzą równocześnie w reakcji redoks.

Umowna liczba ładunków przypisanych atomowi w związku przy założeniu, że wiązania mają charakter jonowy. Służy do bilansowania równań redoks i identyfikacji utleniacza oraz reduktora.

Reduktor oddaje elektrony i sam się utlenia; utleniacz przyjmuje elektrony i sam się redukuje. Ich identyfikacja wymaga porównania stopni utlenienia przed reakcją i po niej.

Urządzenie zamieniające energię reakcji redoks na energię elektryczną, zbudowane z dwóch półogniw połączonych kluczem elektrolitycznym. Siła elektromotoryczna zależy od różnicy potencjałów standardowych półogniw.

Potencjał półogniwa mierzony względem elektrody wodorowej w warunkach standardowych, wyrażany w woltach. Jego wartość pozwala przewidzieć kierunek reakcji redoks i SEM ogniwa.

Rozkład substancji pod wpływem prądu elektrycznego przepuszczanego przez elektrolit, zachodzący na elektrodach wbrew naturalnemu kierunkowi reakcji. Na katodzie zachodzi redukcja, na anodzie utlenianie.

Ilość ciepła wymienianego z otoczeniem podczas reakcji zachodzącej pod stałym ciśnieniem, równa entalpii reakcji. Wartość ujemna oznacza reakcję egzotermiczną, dodatnia endotermiczną.

Funkcja stanu oznaczana H, której zmiana w reakcji pod stałym ciśnieniem odpowiada wymienionemu ciepłu. Entalpia tworzenia związku z pierwiastków jest zwykle podawana w kJ/mol.

Efekt cieplny reakcji zależy tylko od stanu początkowego i końcowego, nie od drogi i liczby etapów. Pozwala obliczać entalpię reakcji z entalpii tworzenia lub spalania substratów i produktów.

Zmiana stężenia substratu lub produktu w jednostce czasu, wyrażana w mol/(dm³·s). Zależy od stężenia, temperatury, powierzchni kontaktu i obecności katalizatora.

Minimalna energia, jaką muszą mieć cząsteczki, aby zderzenie doprowadziło do reakcji. Im jest wyższa, tym wolniejsza reakcja w danej temperaturze; katalizator ją obniża.

Substancja przyspieszająca reakcję przez obniżenie energii aktywacji, nie zużywająca się w jej wyniku. Nie zmienia położenia równowagi, tylko szybkość jej osiągania.

Stosunek iloczynu stężeń produktów do iloczynu stężeń substratów, każdy podniesiony do potęgi równej współczynnikowi stechiometrycznemu. Zależy tylko od temperatury, nie od stężeń początkowych.

Układ w równowadze przeciwdziała zmianie zewnętrznej, przesuwając położenie równowagi w kierunku minimalizującym ten wpływ. Dotyczy zmian stężenia, ciśnienia i temperatury.

Ujemny logarytm dziesiętny stężenia jonów wodorowych, określający kwasowość roztworu w skali 0–14. Wartość poniżej 7 oznacza odczyn kwasowy, powyżej 7 zasadowy.

Metoda ilościowa polegająca na dodawaniu z biurety titranta o znanym stężeniu do roztworu badanego do momentu osiągnięcia punktu równoważnikowego. Stężenie oblicza się z objętości i stechiometrii reakcji.

Substancja zmieniająca barwę w określonym zakresie pH, np. oranż metylowy lub fenoloftaleina. Sygnalizuje punkt końcowy miareczkowania, który powinien być bliski punktowi równoważnikowemu.

Zespół prób mających ustalić, jakie substancje lub jony znajdują się w próbce, bez określania ich ilości. Wykorzystuje charakterystyczne reakcje strąceniowe i barwne.

Technika identyfikacji kationów metali przez wprowadzenie próbki do płomienia palnika i obserwację jego barwy. Sód daje barwę żółtą, potas liliową, a wapń ceglastoczerwoną.

Zjawisko występowania związków o tym samym wzorze sumarycznym, ale różnej budowie lub różnym rozmieszczeniu atomów w przestrzeni. Obejmuje izomerię konstytucyjną i stereochemiczną.

Odmiana stereoizomerii, w której cząsteczki są swoimi nieprzystającymi odbiciami lustrzanymi z powodu chiralnego atomu węgla. Enancjomery skręcają płaszczyznę światła spolaryzowanego w przeciwne strony.

Atom węgla połączony z czterema różnymi podstawnikami, co czyni cząsteczkę chiralną. Jego obecność jest warunkiem wystąpienia izomerii optycznej w typowych związkach organicznych.

Fragment cząsteczki decydujący o jej charakterystycznych właściwościach chemicznych i nazwie klasy związku, np. grupa hydroksylowa, karboksylowa lub aminowa. Pozwala przewidywać reakcje i produkty.

Grupa związków o tej samej grupie funkcyjnej, różniących się o jedną grupę CH₂ i wykazujących podobne właściwości chemiczne. Przykładem są alkany, alkohole czy kwasy karboksylowe.

Systematyczny zbiór zasad nazywania związków chemicznych, oparty na wyborze najdłuższego łańcucha i numerowaniu od grupy funkcyjnej. Zapewnia jednoznaczną identyfikację związku niezależnie od języka.

Łączenie wielu małych cząsteczek, zwanych monomerami, w długołańcuchową makrocząsteczkę. Polimeryzacja addycyjna nie wydziela produktu ubocznego, a kondensacyjna wydziela małą cząsteczkę, np. wodę.

Powtarzający się fragment łańcucha polimeru, odpowiadający jednostce monomerycznej. Liczba merów w cząsteczce, czyli stopień polimeryzacji, wpływa na właściwości mechaniczne tworzywa.

Polimer zbudowany z reszt aminokwasowych połączonych wiązaniami peptydowymi, powstającymi w reakcji kondensacji grupy aminowej z karboksylową. Białka są długimi polipeptydami o ustalonej strukturze przestrzennej.