Chemia organiczna
Chemia organiczna obejmuje węglowodory, halogenopochodne, alkohole i fenole, aldehydy i ketony, kwasy karboksylowe i ich pochodne, aminy, związki wielofunkcyjne oraz polimery. Matura sprawdza rozpoznawanie grup funkcyjnych, nazewnictwo, izomerię i przewidywanie produktów reakcji.
Kluczowe reguły
- Grupa funkcyjna decyduje o właściwościach: -OH alkohol lub fenol, -CHO aldehyd, -CO- keton, -COOH kwas, -NH2 amina.
- Izomeria może być konstytucyjna, geometryczna lub optyczna; alkohole dzielimy na I, II i III rzędowe.
- Alkeny ulegają addycji elektrofilowej zgodnie z regułą Markownikowa; alkany reagują głównie przez substytucję rodnikową.
- Alkohol I utlenia się do aldehydu, potem do kwasu; alkohol II do ketonu; alkohol III jest oporny na utlenianie.
- Estryfikacja jest odwracalna; wodne roztwory kwasów karboksylowych są kwaśne, ale słabsze niż mocne kwasy mineralne.
Przykład
Porównaj utlenianie propan-1-olu i propan-2-olu dichromianem(VI) w kwasie. Propan-1-ol ma grupę -CH2OH na końcu łańcucha: najpierw powstaje propanal, a przy nadmiarze utleniacza kwas propanowy. Propan-2-ol ma grupę -CHOH- wewnątrz łańcucha, więc utlenia się do propanonu. Aldehyd od ketonu odróżnisz próbą Tollensa: tylko aldehyd daje srebrne zwierciadło.
Pułapki
- Rysowanie błędnej liczby wiązań węgla, który zawsze tworzy cztery wiązania.
- Stosowanie reguły Markownikowa do substytucji lub addycji odwrotnej bez warunków.
- Mylenie fenolu z alkoholem aromatycznym; fenol słabo dysocjuje i daje barwę z FeCl3.
- Pomijanie odwracalności estryfikacji i hydrolizy estrów.
- Błędne wyznaczanie jednostki powtarzalnej polimeru.