Zjazd górski z pełnym autokarem na przegrzanych hamulcach
Prowadzisz 18-tonowy autokar z 48 pasażerami i pełnym bagażnikiem. Zjeżdżasz z przełęczy odcinkiem o stałym nachyleniu 6% i długości 4 km. Temperatura zewnętrzna 28°C, jezdnia sucha. Jedziesz na piątym biegu z prędkością 70 km/h i od dłuższego czasu dohamowujesz pedałem na kolejnych zakrętach. Za tobą, w odległości 30 m, jedzie samochód osobowy, który kilkakrotnie próbował cię wyprzedzić. Po około 1,5 km czujesz wyraźny zapach przegrzanych hamulców; pedał stał się miękki, ma dłuższy skok, a droga hamowania wyraźnie się wydłuża. W lusterku widzisz dym przy tylnym lewym kole. Autokar ma zwalniacz hydrokinetyczny i hamulec silnikowy; 600 m niżej jest zatoczka awaryjna, a za nią ostry zakręt w prawo.
1. Co robisz w ciągu najbliższych kilkuset metrów? Uzasadnij kolejność działań.
Read the worked answer
- Przestań dohamowywać pedałem - każde kolejne hamowanie dodaje ciepła i pogarsza sytuację. Hamulce są już przegrzane, a miękki pedał wskazuje na wrzenie płynu lub zapowietrzenie układu.
- Zredukuj bieg z piątego na trzeci i włącz zwalniacz na pełną moc oraz hamulec silnikowy. Przy 2 000–2 500 obr./min silnik daje realne opóźnienie, a zwalniacz rozprasza energię w oleju, nie w tarczach.
- Włącz światła awaryjne i kontroluj samochód za sobą, żeby nie doprowadzić do najechania przy nagłym zwolnieniu.
- Dojedź do zatoczki 600 m niżej i zatrzymaj tam pojazd. Nie zjeżdżaj na pobocze przy 70 km/h i nie zatrzymuj się w miejscu bez osłony - pełny autokar na zewnętrznym łuku to dodatkowe ryzyko.
- Po zatrzymaniu nie polewaj tarcz wodą (pęknięcia) i nie ruszaj od razu; ostygnięcie zajmuje kilkanaście minut.
2. Jak powinieneś prowadzić autokar na zjeździe od samego początku, żeby do takiej sytuacji nie doszło?
Read the worked answer
Zasada jest jedna: na zjeździe hamuje silnik, a nie tarcze. Przed rozpoczęciem zjazdu należy:
- zredukować bieg i ustalić prędkość docelową (przy 6% nachylenia i 18 t masy realne jest 30–40 km/h), zanim pojazd się rozpędzi;
- włączyć zwalniacz i używać go jako podstawowego hamulca, a pedału tylko do krótkich, zdecydowanych dohamowań przed zakrętami;
- utrzymywać obroty w przedziale 1 800–2 500, by hamulec silnikowy działał skutecznie;
- nie zjeżdżać na luzie i nie wyłączać silnika;
- obserwować lusterka i nie blokować drogi pojazdom szybszym, korzystając z zatoczek.
Przy 70 km/h i piątym biegu auto rozpędza się samo, a kierowca hamuje pedałem na każdym zakręcie - po 1,5 km tarcze są rozgrzane do granicy fade, czyli czasowego zaniku skuteczności hamulców.
3. Jak postąpisz, jeśli mimo redukcji biegów pedał hamulca wpada w podłogę, a zatoczka jest jeszcze 400 m dalej?
Read the worked answer
To awaria układu hamulcowego, nie chwilowe osłabienie. Działania:
- kilkakrotnie pompuj pedał - może odzyskać ciśnienie na jedno–dwa hamowania;
- redukuj biegi kolejno, do drugiego i pierwszego, wykorzystując hamowanie silnikiem; nie wrzucaj od razu jedynki przy dużej prędkości;
- włącz zwalniacz na maksimum;
- używaj hamulca pomocniczego (postojowego) stopniowo, pulsacyjnie, żeby nie zablokować kół i nie wpaść w poślizg;
- sygnalizuj zagrożenie klaksonem i światłami, ostrzeż pasażerów;
- szukaj drogi ucieczki: zatoczka, podjazd, najazd na bandę, krzewy - celowo wybierz tarcie o przeszkodę zamiast wypadnięcia z drogi;
- nie wyłączaj zapłonu w czasie jazdy (blokada kierownicy). Po zatrzymaniu: trójkąt, ewakuacja pasażerów za barierę, wezwanie 112 i zgłoszenie do dyspozytora.