One question at a time. Build your Matura Shtetërore understanding.
First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Në funksion subjekti, emri mashkullor merr trajtën e shquar të rasës emërore: «libri». Pas parafjalës «mbi», emri «tavolinë» mbetet në trajtën e pashquar të kallëzores, si në fjalinë e parë. Trajtat «libër», «tavolina» dhe «librit» nuk përputhen me funksionin sintaksor të fjalëve në këtë fjali.
Sistemi zanor i shqipes standarde përmban shtatë zanore: a, e, ë, i, o, u, y. Zanoret «ë» dhe «y» e dallojnë shqipen nga sisteme me pesë ose gjashtë zanore. Prandaj numri i saktë është shtatë.
Emrat mashkullorë që mbarojnë me bashkëtingëllore marrin zakonisht mbaresën «-i» në trajtën e shquar të emërores: «qytet» → «qyteti». Trajta «qytetit» i përket rasës gjinore ose dhanore, ndërsa «qytete» është shumës.
Kryefjala është ajo pjesë e fjalisë për të cilën thuhet diçka dhe që përcakton vetën e foljes. Në këtë fjali «Nxënësit» është kryefjala, ndërsa «lexojnë» është kallëzuesi. «Libra» është kundrinë e drejtë, ndërsa «në bibliotekë» është rrethanor vendi.
Sinonimet janë fjalë me kuptim të njëjtë ose shumë të afërt. «I gëzuar» dhe «i lumtur» shprehin gjendje shpirtërore pozitive. Fjalët e tjera shprehin gjendje të ndryshme ose të kundërta.
«Lahuta e Malcís» është vepra më e njohur e Gjergj Fishtës dhe një nga kryeveprat e epikës shqipe. Ajo trajton jetën dhe zakonet e maleve shqiptare. Autorët e tjerë të renditur nuk e kanë shkruar këtë poemë.
«Bagëti e Bujqësia» është vepër e Naim Frashërit, një nga figurat qendrore të Rilindjes Kombëtare. Poema lidh dashurinë për natyrën me idetë për përparimin e vendit. Autorët e tjerë i përkasin të njëjtës periudhë ose më vonë, por nuk e shkruan këtë poemë.
Krahasimi ndërton një lidhje mes dy objekteve me anë të fjalëve «si», «sikur» ose «ashtu si». Në «sy si yje» sytë krahasohen drejtpërdrejt me yjet. Metafora do të kishte trajtën «sytë yje», pa lidhëzën krahasuese.
Përemri vetor i rasës dhanore shkruhet me «ë»: «më». Folja «pëlqen» në këtë ndërtim është në vetën e tretë njëjës, ndërsa mbiemri «shqipe» përputhet me emrin femëror «muzika».
Rrjedhorja është rasa që shpreh burimin, prejardhjen, shkakun ose mjetin e veprimit. Ajo shpesh lidhet me parafjalë si «nga» ose «prej». Emërorja shënon kryefjalën, kallëzorja kundrinën, ndërsa gjinorja shpreh përkatësi.
Fjalia e varur kushtore shpreh një kusht që duhet plotësuar që të realizohet veprimi i fjalisë kryesore. Lidhëza «nëse» e fut këtë lloj fjalie të varur. Fjalia kryesore «do të shkojmë në det» varet nga plotësimi i kushtit «vjen herët».
Antonimi shpreh kuptimin e kundërt. «I përulur» tregon thjeshtësi dhe modesti, ndërsa «i kryelartë» tregon mendjemadhësi e arrogancë. Fjalët e tjera nuk janë kundërta të drejtpërdrejta të «i përulur».
Personifikimi i jep një sendi, dukurie ose kafshe veti njerëzore. Në këtë shprehje hëna përshkruhet sikur «qesh», pra merr një veprim njerëzor. Nuk ka lidhëz krahasuese, zëvendësim metonimik apo zmadhim hiperbolik.
Naim Frashëri është një nga përfaqësuesit kryesorë të romantizmit të Rilindjes, me vepra që bashkojnë atdhedashurinë, natyrën dhe idetë përparimtare. Migjeni i përket realizmit kritik të shekullit XX, ndërsa Agolli dhe Kadare letërsisë së pas Luftës së Dytë Botërore.
«Cikli i Kreshnikëve» është pjesë e epikës legjendare shqiptare, e transmetuar gojarisht në këngë me heroizëm dhe motive mitike. Personazhet si Muji e Halili janë figura të kësaj epike. Nuk bëhet fjalë për lirikë, dramë apo satirë.
Në kalimin në diatezën pësore, kundrina e drejtë «mësimin» bëhet kryefjalë në rasën emërore: «mësimi». Folja merr trajtën pësore «shpjegohet», ndërsa kryefjala e mëparshme kthehet në agjent me parafjalën «nga».
Nyja e pashquar e njëjësit shkruhet «një» me «ë» fundore. Trajtat «nji», «njëj» dhe «nje» nuk përputhen me normën drejtshkrimore. Kjo nyjë përdoret përpara emrave të pashquar.
Narratori gjithëdijshëm ka njohuri të plotë për ngjarjet dhe për jetën e brendshme të personazheve. Ai mund të tregojë mendimet e tyre pa qenë vetë pjesëmarrës në ngjarje. Narratori në vetë të parë tregon vetëm atë që di nga përvoja e vet.
Emri «mik» e formon shumësin me ndryshim tingullor: bashkëtingëllorja «k» kalon në «q», duke dhënë «miq». Kjo dukuri quhet palatalizim dhe është e zakonshme në shqip. Trajtat e tjera nuk janë forma standarde të shumësit.
Migjeni njihet si poet i varfërisë, i vuajtjes dhe i protestës shoqërore në Shqipërinë e viteve 1930. Poezitë e tij paraqesin skuta, punëtorë dhe njerëz të margjinalizuar. Prandaj motivi kryesor është kritika e padrejtësisë shoqërore.
Lidhëza «prandaj» bashkon dy fjali të pavarura dhe shpreh një përfundim që rrjedh nga e para. Fjalitë janë të bashkërenditura, sepse asnjëra nuk varet gramatikisht nga tjetra. Në një marrëdhënie shkakore do të përdorej «sepse», ndërsa në kundërshtore «por».
Migjeni (Millosh Gjergj Nikolla) paraqiti në poezi dhe prozë jetën e varfër dhe kontradiktat shoqërore të kohës. Kjo e bën atë një nga nismëtarët e realizmit kritik në letërsinë shqipe. Fishta, Naim Frashëri dhe de Rada i përkasin periudhave ose rrymave të tjera.
Metonimia zëvendëson një emër me një tjetër që ka lidhje logjike me të, si autori për veprën. Në «lexova Kadanë» nuk lexohet personi, por vepra e tij. Metafora do të krijonte një krahasim të fshehur, ndërsa sinekdoka zëvendëson pjesën me tërësinë ose anasjelltas.
Prejardhja parashtesore krijon fjalë të reja duke shtuar një parashtesë përpara rrënjës. Në «i paqetë» parashtesa «pa-» i shtohet bazës «qetë» dhe shpreh mohim. «Shkrimtar» dhe «nxënës» formohen me prapashtesa, ndërsa «libër» është fjalë e thjeshtë.
Autori implicit është imazhi i autorit që ndërtohet nga teksti, vlerat dhe qëndrimet që ai përcjell. Ai nuk bie në një me personin real historik dhe as me narratorin. Narratori është zëri që tregon ngjarjet brenda veprës.
E kryera e thjeshtë shpreh një veprim të përfunduar në të shkuarën dhe ndërtohet pa folje ndihmëse, si «shkova», «erdhi», «lexova». Format e tjera të së shkuarës ndërtohen me «kam» ose «kisha» plus pjesoren.
Ndajfolja është fjalë e pandryshueshme që përcakton kuptimin e foljes, të mbiemrit ose të një ndajfoljeje tjetër. Këtu «shpejt» tregon mënyrën e veprimit të shprehur nga folja «vrapon».
Sinonimet janë fjalë me kuptim të njëjtë ose shumë të afërt, të këmbyeshme në kontekst. «Trim» dhe «i guximshëm» shprehin të njëjtën cilësi të karakterit.
Shkalla sipërore ndërtohet me «më» plus mbiemrin dhe nyjën e tij, si «më i miri», «më e bukura». Ajo del mbi të gjithë termat e tjerë të krahasimit, pa pasur nevojë për «se».
Teksti i himnit kombëtar u shkrua nga Asdreni, emër letrar i Aleksandër Stavre Drenovës, dhe u botua në përmbledhjen «Rreze dielli».
«Sepse» fut një fjali të varur që jep shkakun e asaj që thuhet në fjalinë kryesore, prandaj është lidhëz nënrenditëse shkakore.
Hiperbola është zmadhimi i qëllimshëm i një fakti për ta theksuar; numri «një mijë herë» nuk merret fjalë për fjalë, por shton forcën e pohimit.
Kryefjala është gjymtyra për të cilën thuhet diçka dhe me të cilën kallëzuesi merr vetën e numrin. Edhe pse fjalia fillon me rrethanorin, kryefjala është «mësuesi i ri».
Zanoret klasifikohen sipas vendit dhe shkallës së hapjes së gojës. Zanorja «ë» formohet me gjuhën në pozicion qendror dhe me gojën gjysmë të hapur, prandaj quhet e mesme qendrore.
Teksti argumentues ndërtohet mbi një tezë që mbështetet me argumente, fakte dhe shembuj, me qëllim që lexuesi ta pranojë atë.
Romani «Sikur të isha djalë» u botua nga Haki Stërmilli dhe është ndërtuar si ditar, duke paraqitur kushtet e rënda të gruas në shoqërinë shqiptare të kohës.
Komedinë «14 vjeç dhëndër» e shkroi Andon Zako Çajupi, i cili kritikoi me humor martesat e hershme të organizuara nga prindërit.
Emërtimi i strofave bazohet në numrin e vargjeve që përmbajnë. Strofa me katër vargje quhet katren.
Anafora është figurë e përsëritjes që vepron në fillim të njësive sintaksore, duke krijuar ritëm dhe theks. Përsëritja në fund të njësive quhet epiforë.
Gjendorja shpreh zotërimin ose përkatësinë dhe shpesh shoqërohet me parafjalën «i/e», si në «dera e shtëpisë».
Numërorët janë fjalë që shprehin numër ose radhë. «Dy» është numëror themelor, sepse tregon sasi.
Fjalia e varur përcaktore sqaron një emër ose përemër të fjalisë kryesore, këtu «njeriu», dhe lidhet me anë të përemrit lidhor «që».
Kundrinori i zhdrejtë shpreh marrësin e veprimit dhe qëndron në rasën dhanore pa parafjalë. Këtu ai është «nxënësit», ndërsa «një libër» është kundrinor i drejtë.
Kjo vepër me karakter politiko-shoqëror u botua nga Sami Frashëri dhe u bë një nga programet ideore të Rilindjes Kombëtare.
«Këngët e Milosaos» u shkrua nga Jeronim de Rada, poet arbëresh që ndikoi në zgjimin e ndërgjegjes kombëtare përmes letërsisë.
Përralla popullore nis me formula të qëndrueshme që e veçojnë nga biseda e përditshme dhe e vendosin ngjarjen në një kohë të pacaktuar.
Folja jokalimtare shpreh një veprim që nuk kalon mbi një objekt dhe nuk kërkon kundrinor të drejtë. Folja «fle» nuk ka kundrinor, prandaj është jokalimtare.
Fjalia qëllimore shpreh qëllimin e veprimit të fjalisë kryesore dhe lidhet me lidhëza si «që të» ose «me qëllim që». Vetëm te kjo fjali veprimi kryesor motivohet nga qëllimi i shprehur në fjalinë e varur.
Heshtja, shikimi i zgjatur dhe kthimi nga dritarja tregojnë një reagim të frenuar. Fjala «sikur» lë të kuptohet se indiferenca është vetëm e jashtme, jo e vërtetë.
Polisemia është dukuria kur e njëjta fjalë merr disa kuptime të lidhura me njëra-tjetrën, të nxjerra nga një kuptim bazë. Te «kokë» kuptimet e majës, bulbit dhe trupit lidhen mes tyre.