Gjuhë shqipe dhe letërsi: norma, gramatika dhe interpretimi i tekstit
Çfarë duhet të zotëroni
Në provimin e gjuhës shqipe pesha kryesore bie mbi tri shtylla: normën gjuhësore, analizën gramatikore të fjalisë dhe leximin e interpretimin e tekstit letrar. Për normën, përsëritni drejtshkrimin e ë-së dhe ç-së, përdorimin e apostrofit (s'ka, nuk ka), shkrimin e bashkë ose të ndarë të pjesëzave dhe shenjat e pikësimit - sidomos presjen para lidhëzave dhe në fjalitë e përbëra. Në gramatikë, jini të sigurt me rasat (emërore, gjinore, dhanore, kallëzore, rrjedhore), me lakimin e emrave e të përemrave, me kohët dhe mënyrat e foljes dhe me llojet e fjalive të përbëra (bashkërenditëse e nënrenditëse).
Për letërsinë, mësoni të dalloni zhanrin (poezi, tregim, roman, dramë), figurat stilistike (krahasimi, metafora, epiteti, personifikimi, hiperbola) dhe elementet e strukturës: subjekti, konflikti, personazhi, tregimtari, motivi.
Kurthet e zakonshme
- Krahasimi ngatërrohet me metaforën: nëse ka «si», «sikur», «porsi», kemi krahasim.
- Epiteti merret për metaforë, ndonëse epiteti është thjesht cilësor që shoqëron emrin.
- Në pyetjen «gjeni figurën» zgjidhet përkufizimi i figurës, jo shembulli i kërkuar.
- Për qëllimin e autorit zgjidhet kuptimi fjalë për fjalë në vend të atij të figurshëm.
Rregull praktik
Bëni provën e heqjes: hiqni fjalën kyçe dhe shikoni çfarë mbetet. Shembull: «Hëna qeshte si fëmijë i lodhur» - prania e «si» e bën krahasim; po ta hiqnit, «Hëna qeshte» do të ishte personifikim. Në përgjigje citoni figurën dhe tregoni elementin që e provon.