Antibiotik seçimi və rezistentliyin idarəsi
65 yaşlı xəstədə üç gündür davam edən yüksək temperatur, öskürək və tənəffüs çətinliyi var. Ağciyər rentgenində bir tərəfli infiltrasiya, leykositoz və C-reaktiv proteinin yüksəlməsi müşahidə olunur. Xəstə son 6 ay ərzində iki dəfə geniş spektrli antibiotik qəbul edib, bir dəfə eyni şikayətlə xəstəxanaya yatıb. Həkim dərhal geniş spektrli antibiotik təyin etmək istəyir, lakin bəlğəyin mikrobioloji müayinəsi hələ nəticə verməyib. Klinik vəziyyət orta ağırlıqdadır, oksigen doyması 93%-dir. Müalicə strategiyası, nümunə götürmə qaydası və rezistentliyin qarşısının alınması müzakirə olunmalıdır.
1. Bu xəstədə antibiotik seçimi üçün hansı amillər nəzərə alınmalıdır və empirik müalicə nə vaxt başlanmalıdır?
Read the worked answer
Nəzərə alınmalı amillər: infeksiyanın ehtimal olunan yeri və törədicisi (ağciyər infeksiyası), xəstənin yaşı və ağırlıq dərəcəsi, oksigen doymasının 93%-ə düşməsi, son 6 ayda geniş spektrli antibiotik qəbulu və keçmiş hospitalizasiya. Bu son iki amil rezistent mikroorqanizmlərin ehtimalını artırır. Orta ağırlıqlı pnevmoniyada empirik müalicə gecikdirilməməlidir, çünki gecikmə nəticəni pisləşdirir; buna görə mikrobioloji nəticə gözlənilmədən müalicəyə başlanır. Lakin müalicədən əvvəl bəlğəm, qan mədəniyyəti və lazım gəldikdə digər nümunələr götürülməlidir ki, sonradan dəqiqləşdirmə mümkün olsun. Seçim yerli rezistentlik məlumatlarına və xəstənin risk faktorlarına əsaslanmalıdır.
2. Mikrobioloji nəticə gəldikdən sonra hansı prinsiplərə əsasən müalicə dəyişdirilməlidir?
Read the worked answer
Nəticə gəldikdə əsas prinsip hədəfli müalicəyə keçiddir: törədicinin həssaslıq spektrinə uyğun ən dar spektrli, effektiv antibiotik seçilməlidir. Əgər empirik geniş spektrli dərman lazımsız olduğu aşkarsa, o, dayandırılmalı və ya daha dar dərmanla əvəz olunmalıdır; bu, rezistentliyin artmasının qarşısını alır və yan təsirləri azaldır. Doza və müddət klinik cavaba uyğun təyin edilməlidir; çox qısa müddət residiv, həddindən artıq uzun müddət isə rezistentlik riski yaradır. Klinik vəziyyət pisləşərsə və ya nəticə gözlənilən törədicini təsdiqləməzsə, diaqnoz yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Müalicənin effektivliyi temperatur, tənəffüs göstəriciləri və laboratoriya dinamikası ilə izlənməlidir.
3. Xəstənin keçmiş antibiotik istifadəsi rezistentlik baxımından necə qiymətləndirilməlidir və gələcək üçün hansı tövsiyə verilir?
Read the worked answer
Son 6 ayda iki dəfə geniş spektrli antibiotik qəbulu bağırsaq və tənəffüs yolları florasında rezistent ştammların seçilməsi ehtimalını artırır; keçmiş hospitalizasiya isə xəstəxana mənşəli mikroorqanizmlərlə kolonizasiya riskini yüksəldir. Buna görə empirik müalicə seçilərkən bu risk nəzərə alınmalı, lakin eyni zamanda hər yeni geniş spektrli kurs yalnız əsaslı göstəriş olduqda təyin edilməlidir. Gələcək üçün tövsiyə: antibiotikləri yalnız həkim təyinatı ilə, düzgün doza və müddətdə qəbul etmək, viral infeksiyalarda istifadə etməmək, mümkün olduqda dar spektrli dərmanlara üstünlük vermək və nəticəni mikrobioloji müayinə ilə təsdiqləmək. Bu yanaşma həm fərdi müalicənin effektivliyini, həm də ictimai səhiyyədə rezistentliyin azalmasını dəstəkləyir.