I ixtisas qrupu: riyaziyyat və məntiqi əsaslar
Riyazi əsaslar
I ixtisas qrupu üzrə imtahan riyazi təfəkkürü, hesablama dəqiqliyini və məntiqi çıxarımı yoxlayır. Ən çox rast gəlinən mövzular: faiz və nisbət məsələləri, hərəkət və iş məsələləri, çoxhədlilər və sadələşdirmə, kvadrat tənliklər, ardıcıllıqlar, ehtimal və kombinatorikanın sadə halları, həndəsədə sahə-həcm düsturları.
Anlayışlar
Namizəd faiz artımı və azalmasının ardıcıl tətbiqini, mütənasib bölgü qaydasını, orta sürət anlayışını (cəm məsafə bölünsün cəm vaxta), birgə iş məsələlərində "vahid vaxtda görülən iş" modelini, Vyeta teoremini və diskriminantın işarəsinin kök sayına təsirini bilməlidir. Ehtimalda əks hadisə metodu, kombinatorikada isə toplama və vurma qaydalarının fərqi vacibdir.
Tələlər
Ən çox səhv faiz məsələlərində olur: qiymət 20% artıb sonra 20% azalırsa, nəticə ilkin qiymət deyil, 96%-dir. Orta sürət çox vaxt sürətlərin sadə ortası ilə səhv hesablanır. Məntiq suallarında "bütün A - B-dir" tipli mülahizədən "bütün B - A-dır" nəticəsinin çıxarılmaması əsas tələdir. Həndəsədə vahid çevrilmələri (sm² ilə m²) də tez-tez qarışdırılır.
İşlənmiş nümunə
Məsələ: Bir məhsulun qiyməti əvvəlcə 25% artırıldı, sonra yeni qiymətdən 20% endirim edildi. Son qiymət ilkin qiymətə nisbətən necə dəyişdi? Qayda: hər addımı əmsalla ifadə et. 25% artım → 1,25; 20% endirim → 0,80. Hasil: 1,25 × 0,80 = 1,00. Deməli, son qiymət ilkin qiymətə bərabərdir - dəyişmə 0%-dir. Bu üsul istənilən ardıcıl faiz zəncirini bir sətirdə həll edir.
Tövsiyə
Hər mövzuda 10-15 qısa məsələ ilə düsturu "əllə" tətbiq etmək, səhvləri kateqoriyalaşdırmaq (hesablama, oxu, məntiq) faydalıdır.
I ixtisas qrupu: fizika və təbiət elmləri əsasları
Əhatə dairəsi
Bu bölmə mexanika, elektrik, istilik və dalğa hadisələrinin keyfiyyət və kəmiyyət tərəflərini yoxlayır. Namizəd əsas qanunları (Nyuton qanunları, impulsun və enerjinin saxlanması, Om qanunu, Coul-Lens qanunu, Arximed qüvvəsi) düstur səviyyəsində deyil, tətbiq səviyyəsində bilməlidir.
Anlayışlar
Sürət və təcilin fərqi, bərabərtəcilli hərəkətdə yol düsturu, qüvvələrin toplanması, iş və enerjinin çevrilməsi, güc anlayışı, ardıcıl və paralel qoşulmada cərəyan-gərginlik paylanması, istilik miqdarı düsturu, işığın əksolunması və sınması qanunları. Kimya-biologiya kontekstində maddənin quruluşu, məhlul konsentrasiyası və hüceyrənin əsas funksiyaları sadə səviyyədə tələb oluna bilər.
Tələlər
Vahidlər əsas tələdir: km/saat ilə m/s qarışdırılır, qramla kiloqram dəyişdirilmir. Ardıcıl qoşulmada cərəyanın eyni, paralel qoşulmada gərginliyin eyni olması tez-tez tərsinə yazılır. Arximed qüvvəsində cismin həcmi deyil, batırılmış hissənin həcmi götürülməlidir. Enerjinin saxlanması məsələlərində sürtünmə nəzərə alınmadıqda itkinin sıfır olduğu fərz edilir - bu şərt sualda açıq verilmirsə, diqqətli ol.
İşlənmiş nümunə
Məsələ: Kütləsi 2 kq olan cisim 3 m/s sürətlə hərəkət edir. Onun kinetik enerjisi nə qədərdir? Qayda: Ek = mv²/2. Hesabla: 2 × 9 / 2 = 9 Coul. Diqqət: sürəti kvadrata yüksəltməyi unutmaq ən çox edilən səhvdir; həmçinin kütləni qrama çevirib düstura qoymaq nəticəni 1000 dəfə kiçildir. Cavabı həmişə BS vahidləri ilə ver.
Tövsiyə
Düsturları vahidləri ilə birlikdə yadda saxla və hər məsələdə əvvəlcə verilənləri BS-ə çevir. Qrafik oxuma tapşırıqlarında oxların vahidlərinə bax.
I ixtisas qrupu: dil, məntiq və oxu bacarıqları
Məzmun
Bu bölmə mətnin əsas fikrini müəyyən etməyi, müəllif mövqeyini ayırd etməyi, məntiqi ardıcıllığı qurmağı və dil normalarına əməl etməyi yoxlayır. Sual tipləri adətən belədir: verilmiş paraqrafın əsas ideyası, çıxarıla bilən nəticə, ifadənin mənası, boşluğa uyğun söz, səhv qurulmuş cümlənin düzgün variantı.
Anlayışlar
Fakt və rəy fərqi, səbəb-nəticə əlaqəsi, ümumiləşdirmə və detallılaşdırma, mətnin tonu (neytral, tənqidi, ironik), sinonim-antonim münasibətləri, söz sırası və cümlə üzvlərinin uzlaşması. Azərbaycan dilində feli sifət və feli bağlama cümlələrinin durğu işarələri ilə bağlı normalar da yoxlanıla bilər.
Tələlər
Ən böyük tələ - mətndə olmayan, lakin "məntiqli görünən" nəticəni seçməkdir. İkinci tələ - mətndə birbaşa deyilən detalı əsas fikir kimi qəbul etmək. Üçüncü tələ - mütləq ifadələr ("həmişə", "heç vaxt", "bütün") çox vaxt yanlış variantlarda olur. Boşluq tapşırıqlarında yalnız məna deyil, qrammatik uyğunluq da yoxlanmalıdır.
İşlənmiş nümunə
Mətn: "Şəhərdə velosiped yollarının sayı artsa da, sürücülərin bir qismi qaydalara əməl etmir; buna görə yol qəzalarının azalması hələ ki gözlənilmir." Sual: Müəllifin əsas fikri nədir? Qayda: son cümlədəki nəticə işarəsini tap - "buna görə ... gözlənilmir". Deməli, əsas fikir yol infrastrukturunun tək başına qəzaları azaltmadığıdır. "Velosiped yolları çoxaldı" cümləsi yalnız giriş detalıdır, cavab deyil.
Tövsiyə
Hər mətni oxuyarkən hər paraqrafın bir cümləlik xülasəsini zehni yaz. Variantları mətnlə müqayisə et: mətndə dəstək tapmayan hər ifadəni kənarlaşdır.
I ixtisas qrupu: imtahan strategiyası və vaxt idarəsi
Nə üçün strategiya vacibdir
I ixtisas qrupu üzrə tapşırıqlar həm bilik, həm də sürət tələb edir. Eyni bilik səviyyəsində olan iki namizəd arasındakı fərq çox vaxt vaxt bölgüsü və sual seçimi ilə yaranır. Buna görə hazırlıq planı yalnız mövzu öyrənməyə deyil, imtahan davranışına da yönəlməlidir.
Əsas anlayışlar
Baza səviyyəsinin möhkəmləndirilməsi, təkrarın aralıqlı aparılması (bir mövzunu bir gündə yox, bir neçə günə yaymaq), səhv dəftəri, məşq imtahanlarının real vaxtla keçirilməsi, çətin sualın işarələnib sonraya saxlanması, cavab blankının sistemli doldurulması. Səhv dəftərində hər səhvin səbəbi yazılmalıdır: bilik çatışmazlığı, diqqətsizlik, yoxsa vaxt çatışmazlığı.
Tələlər
Ən çox rast gəlinən strategiya səhvləri: bir çətin sualda 5-6 dəqiqə itirmək, oxumadan cavabı işarələmək, dəyişdirilən cavabın əvvəlki düzgün variantı korlaması, vaxt qalmadıqda boş buraxmaq. Digər tələ - yalnız tanış tipli sualları məşq etmək; imtahanda məhz tanış olmayan format çıxır.
İşlənmiş nümunə
Qayda: "iki dəfə oxu" texnikası. Birinci oxu - sualın nə istədiyini müəyyən et (hesablama, tərif, nəticə). İkinci oxu - verilənləri seç və yalnız sonra variantlara bax. Bu, variantın təsiri altında yanlış şərhin qarşısını alır. Məsələn, faiz məsələsində əvvəlcə "nə soruşulur: son qiymət, yoxsa dəyişmə faizi?" sualını ver; bu tək addım səhvlərin əhəmiyyətli hissəsini aradan qaldırır.
Tövsiyə
Həftədə bir dəfə tam vaxtlı məşq keçir, nəticəni mövzu üzrə cədvəldə qeyd et və yalnız zəif mövzulara qayıt.