Xarici dil: oxu, qrammatika və leksika
Əsas anlayışlar
Xarici dil bölməsi oxuduğunu anlama, qrammatik forma seçimi və leksik uyğunluğu birləşdirir. Qrammatikada zamanların uzlaşması, fel formaları (infinitiv, gerund, particip), modal fellər, şərt cümlələri, passiv konstruksiyalar və əvəzliklər əsas yük daşıyır. Leksikada isə kollekasiyalar, yəni sözlərin birlikdə işlənmə qaydası vacibdir: müəyyən fellər müəyyən ön qoşmalarla gəlir.
Oxu strategiyası
Mətni əvvəl bütöv oxuyun, sonra sualı oxuyun və cavabı mətnə qayıdaraq təsdiqləyin. Sual tipləri: əsas fikir, detal, çıxarış (inference), sözün mətndəki mənası, müəllifin münasibəti. Əsas fikir sualında mətnin bir detalını deyil, ümumi xəttini əks etdirən variantı seçin.
Tələlər
Birinci tələ – mətndə olmayan məntiqi nəticəni “doğru” hesab etmək. İkinci tələ – yaxın mənalı iki söz arasındakı çalar fərqi. Üçüncü tələ – zaman uzlaşması: əsas fel keçmişdədirsə, asılı cümlədə də uyğun forma tələb olunur. Dördüncü tələ – söz sırası və ön qoşmanın yeri.
İşlənmiş nümunə
“If I ___ more time, I would learn another language.” Burada ikinci tip şərt cümləsi var: if + past simple, would + infinitiv. Boşluğa “had” yazılır; “have” yazmaq birinci tip şərt cümləsi yaradar və nəticə forması ilə uyğun gəlməz.
Qayda
Boşluqlu sualda əvvəl cümlənin ikinci hissəsinə baxın: o, hansı qrammatik formanı tələb etdiyini göstərir.