Kənd Təsərrüfatında Suvarma Qrafiki
Bir fermer 2 hektar sahədə pomidor yetişdirir. Torpaq gil-qumlu qarışıqdır, kök zonasının dərinliyi 40 sm-dir. Damcı suvarma sistemi saatda 4 mm su verir. Son həftə ərzində gündəlik orta temperatur 28 °C, nisbi rütubət 45%, yağıntı olmayıb, külək sürəti 3 m/s olub. Fermer hesab edir ki, torpaq səthi qurudursa, bitki suya ehtiyac duyur və hər gün 2 saat suvarma aparır. Lakin yarpaqlarda günorta saatlarında solma, səhər isə bərpa müşahidə olunur. Torpaq nümunəsi götürüldükdə kök zonasının 20 sm dərinliyində rütubət 12%, 40 sm dərinlikdə isə 19% olub.
1. Fermerin 'səth qurudursa, suvarmaq lazımdır' qaydası bu halda niyə yanlış ola bilər? Torpaq rütubəti məlumatlarını şərh edin.
Read the worked answer
Səthin quruması yalnız yuxarı bir neçə santimetri əks etdirir və kök zonasının su vəziyyətini göstərmir. Verilən məlumatda 20 sm dərinlikdə rütubət 12%, 40 sm-də isə 19%-dir. Gil-qumlu torpaq üçün 12% adətən ciddi stress həddinə yaxındır, 19% isə nisbətən qənaətbəxşdir. Bu o deməkdir ki, su aşağı qatda mövcuddur, lakin yuxarı qatda çatışmır. Günorta solması və səhər bərpası tipik olaraq su çatışmazlığından deyil, günorta istiliyində transpirasiyanın buxarlanma tələbini üstələməsindən yaranır. Əgər torpaqda həqiqətən su çatışmazlığı olsaydı, səhər bərpa olmazdı. Ona görə də hər gün 2 saat (8 mm) suvarma artıq ola bilər və köklərin dərinə sızaraq qida maddələrini yuyub apara bilər. Düzgün yanaşma səthə deyil, kök zonasının bir neçə dərinliyində rütubətə baxmaqdır.
2. Suvarma qrafikini necə yenidən qurmaq olar? Təxmini hesablama aparın.
Read the worked answer
Əvvəlcə gündəlik su balansını qiymətləndirmək lazımdır. Damcı sistemi saatda 4 mm verir, 2 saatda 8 mm. Pomidorun pik dövrdə gündəlik su istehlakı təxminən 5–7 mm-ə bərabər ola bilər. Deməli, 8 mm artıq su verir. Daha yaxşısı, suvarmanı hər gün deyil, torpaq rütubətinə əsasən 2–3 gündən bir 6–8 mm verməkdir. Kök zonası 40 sm olduğundan 6 mm su təxminən 6 mm / 400 mm = 1.5% həcm rütubəti artırır; bu kiçik görünsə də, tez-tez verilən kiçik dozalarda səthdə qalır və buxarlanır. Ona görə də daha az tezlikdə, daha dərinə işləyən suvarma üstünlük təşkil edir. Əlavə olaraq, günorta deyil, səhər tezdən suvarma buxarlanma itkisini azaldır. Nəzarət üçün 20 və 40 sm dərinlikdə rütubəti həftədə iki dəfə ölçmək və 12%-dən aşağı düşməyə imkan verməmək lazımdır.