Keyfiyyət Nəzarətində Nümunə Seçimi
Bir istehsal müəssisəsi gündə 2000 ədəd eyni tipli detal istehsal edir. Keyfiyyət şöbəsi hər gün 50 ədəd detal seçib yoxlayır və qüsurlu nisbətini qeyd edir. Son 10 gündə qüsurlu nisbəti 1.2%-dən 2.8%-ə qalxıb, lakin yoxlama üsulu dəyişməyib. İstehsalçı hesab edir ki, bu, sadəcə təsadüfi dalğalanmadır və əlavə tədbir lazım deyil. Nəzərə alın ki, nümunə günün əvvəlində, eyni maşının çıxışından götürülür; günorta və axşam növbələri yoxlanmır. Bir müştəri son partiyada 3 qüsurlu detal aşkar edib və şikayət edib.
1. 2.8% nisbətinin təsadüfi dalğalanma olub-olmadığını necə qiymətləndirmək olar? Nümunə ölçüsünün rolunu izah edin.
Read the worked answer
Nümunə ölçüsü 50-dir. Əgər həqiqi qüsurlu nisbəti 1.2%-dirsə, gözlənilən qüsurlu sayı 50 × 0.012 = 0.6 ədəddir. Belə kiçik gözləmədə təsadüfi dəyişkənlik böyükdür: bir gündə 0, bir gündə 3 qüsurlu tapmaq tamamilə mümkündür. 2.8% isə 50 nümunədə 1.4 ədəd deməkdir, yəni praktiki olaraq 1 və ya 2 qüsurlu detal. Bu fərq statistik olaraq zəif sübutdur. Digər tərəfdən, 10 günlük tendensiya davamlı artım göstərirsə, bu, təsadüfdən daha çox sistemli dəyişməyə işarə edir. Ona görə də yalnız bir günün nisbətinə deyil, ardıcıl günlərin nəticələrinə və nəzarət diaqramına baxmaq lazımdır. Nümunə 50-dən 200-ə artırılarsa, qiymətləndirmənin etibarlılığı yüksələr.
2. Nümunə seçiminin qərəzliliyi hansı riskləri yaradır və yoxlama sxemini necə düzəltmək olar?
Read the worked answer
Nümunə yalnız günün əvvəlində və eyni maşının çıxışından götürülür. Bu, seçim qərəzliliyidir: günorta və axşam növbələrinin məhsulu, digər maşınların çıxışı və növbə dəyişməsi anları tamamilə kənarda qalır. Əgər qüsur müəyyən növbədə və ya maşın istiləşdikcə yaranırsa, mövcud sxem bunu görməyəcək. Müştərinin son partiyada 3 qüsurlu detal tapması bu riskin real olduğunu göstərir. Düzəliş üçün nümunəni gün ərzində təsadüfi vaxtlara yaymaq, hər növbədən və hər maşından proporsional pay götürmək, həmçinin qüsurları növə görə qeyd etmək lazımdır. Nəticələri nəzarət diaqramında izləmək və kənara çıxma olduqda prosesi dayandırıb səbəbi araşdırmaq lazımdır. Beləliklə, həm təsadüfi, həm də sistemli dəyişmə aşkar olunar.