Büdcə planlaşdırmasında faiz və pay hesablaması
Kiçik bir ailə 4800 manatlıq aylıq gəliri üç ay ərzində bölüşdürmək istəyir. Birinci ay gəlirin 35%-i kirayəyə, 20%-i ərzağa, 15%-i nəqliyyata, qalan hissəsi isə əmanətə ayrılır. İkinci ay kirayə 10% artır, ərzaq xərci isə 5% azalır, digər xərclər dəyişmir. Üçüncü ay ailə əlavə 600 manat birdəfəlik gəlir əldə edir və bütün xərcləri birinci ayın səviyyəsində saxlayır. Ailə hər ayın sonunda əmanət qalığını yoxlayır və məqsəd üç ayın sonunda ən azı 1500 manat toplamaqdır. Hesablamaları manatla, qəpiklərə qədər aparmaq tələb olunur.
1. Birinci ayın sonunda əmanətə nə qədər vəsait ayrılır? Hesablamanı addım-addım göstərin.
Read the worked answer
Əvvəlcə hər xərcin məbləğini tapırıq:
- Kirayə: 4800 × 0,35 = 1680 manat.
- Ərzaq: 4800 × 0,20 = 960 manat.
- Nəqliyyat: 4800 × 0,15 = 720 manat. Cəmi xərclər: 1680 + 960 + 720 = 3360 manat. Əmanət: 4800 − 3360 = 1440 manat. Yoxlama: faizlə 35 + 20 + 15 = 70%, qalan 30% → 4800 × 0,30 = 1440 manat. Nəticə uyğundur. Deməli, birinci ayın sonunda əmanətə 1440 manat ayrılır.
2. İkinci ayın əmanət məbləği birinci ayla müqayisədə nə qədər dəyişir?
Read the worked answer
İkinci ayda gəlir eyni qalır: 4800 manat.
- Kirayə 10% artır: 1680 × 1,10 = 1848 manat.
- Ərzaq 5% azalır: 960 × 0,95 = 912 manat.
- Nəqliyyat dəyişmir: 720 manat. Cəmi xərclər: 1848 + 912 + 720 = 3480 manat. Əmanət: 4800 − 3480 = 1320 manat. Birinci ayla fərq: 1320 − 1440 = −120 manat. Yəni əmanət 120 manat azalır. Səbəb kirayə artımının (168 manat) ərzaq qənaətindən (48 manat) böyük olmasıdır: xalis xərc artımı 168 − 48 = 120 manatdır.
3. Üç ayın sonunda ailə 1500 manat məqsədinə çatırmı? Cavabı ədədlərlə əsaslandırın.
Read the worked answer
Üçüncü ay: gəlir 4800 + 600 = 5400 manat, xərclər birinci ayın səviyyəsində, yəni 3360 manat. Üçüncü ay əmanəti: 5400 − 3360 = 2040 manat. Üç ayın cəmi əmanət: 1440 + 1320 + 2040 = 4800 manat. Bu, 1500 manat məqsədindən 3300 manat çoxdur, yəni məqsədə tam çatılır və artıq vəsait qalır. Diqqət: əgər üçüncü ayda əlavə gəlir nəzərə alınmasaydı, cəm 1440 + 1320 + 1440 = 4200 manat olardı ki, bu da hələ də məqsədi üstələyir. Beləliklə, nəticə hər iki ssenaridə müsbətdir, lakin dəqiq rəqəm 4800 manatdır.