DIM Buraxılış 9 flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Sait səslərin sayı

Azərbaycan əlifbasında doqquz sait var: a, e, ə, i, ı, o, ö, u, ü. Saitlər heca yaradan səslərdir və sözün ahəngini müəyyən edir.

Samit səslərin sayı

Azərbaycan dilində iyirmi üç samit var: b, c, ç, d, f, g, ğ, h, x, k, q, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z. Samitlər təkbaşına heca yaratmır.

Ahəng qanunu

Şəkilçinin saitinin sözün son hecasındakı saitə uyğunlaşmasıdır. Məsələn, «kitab» sözünə «-da» qoşulur, «ev» sözünə isə «-də» qoşulur.

Yiyəlik hal şəkilçisi

İsimlərə -ın, -in, -un, -ün şəkilçiləri qoşularaq mənsubiyyət bildirir: «məktəbin qapısı», «evin damı». Saitlə bitən sözlərdə şəkilçi -n formasında gəlir.

Xəbərin yerı cümlədə

Azərbaycan dilində xəbər adətən cümlənin sonunda gəlir: «Müəllim şagirdlərə tapşırıq verdi». Bu söz sırası fikrin tamamlanmasını göstərir.

«da/de» bağlayıcısı

«da» və «de» bağlayıcı kimi ayrı yazılır: «Mən də gəldim». Hal şəkilçisi olan «-da/-də» isə sözlə bitişik yazılır: «məktəbdə».

Felin gələcək zamanı

Gələcək zaman -acaq, -əcək şəkilçiləri ilə düzəlir: «gələcəyəm», «yazacaq». Şəxs şəkilçisi əlavə olunaraq kimin hərəkət edəcəyini bildirir.

Söz birləşməsi növləri

Azərbaycan dilində söz birləşmələri tabesiz (bərabər hüquqlu: «ata və ana») və tabeli (asılı: «qırmızı alma») olmaqla iki yerə ayrılır.

Kvadrat tənliyin diskriminantı

ax² + bx + c = 0 tənliyi üçün D = b² − 4ac. D müsbət olduqda iki həqiqi kök, sıfır olduqda bir kök, mənfi olduqda həqiqi kök yoxdur.

Kvadrat tənliyin kökləri

Köklər x = (−b ± √D) / 2a düsturu ilə tapılır, burada D = b² − 4ac. Bu düstur istənilən kvadrat tənliyin həqiqi köklərini verməyə imkan yaradır.

Vyeta teoremi

x² + px + q = 0 şəklində tənlik üçün köklərin cəmi −p, hasili isə q-ya bərabərdir. Ümumi halda x₁ + x₂ = −b/a və x₁·x₂ = c/a.

Hesabi silsilənin hasili

Hesabi silsilədə hər hədd əvvəlkindən sabit fərqlə böyüyür: aₙ = a₁ + (n−1)d. İlk n həddin cəmi Sₙ = (a₁ + aₙ)·n/2 düsturu ilə hesablanır.

Həndəsi silsilə

Həndəsi silsilədə hər hədd əvvəlkinə sabit q vuruğu ilə alınır: bₙ = b₁·qⁿ⁻¹. Cəm düsturu Sₙ = b₁(qⁿ − 1)/(q − 1), q ≠ 1 olduqda keçərlidir.

Loqarifmanın hasili qaydası

Eyni əsaslı loqarifmalar üçün logₐ(x·y) = logₐx + logₐy. Bölmə üçün logₐ(x/y) = logₐx − logₐy, dərəcə üçün logₐxⁿ = n·logₐx.

Əsas triqonometrik eynilik

sin²α + cos²α = 1 istənilən α bucağı üçün doğrudur. Bu eynilikdən istifadə edərək sinus verildikdə kosinusu və ya əksinə tapmaq mümkündür.

İkiqat bucağın sinusu

sin2α = 2·sinα·cosα. Bu düstur ikiqat bucağın sinusunu tək bucağın sinus və kosinusu vasitəsilə ifadə etməyə imkan verir.

Pifaqor teoremi

Düzbucaqlı üçbucaqda katetlərin kvadratlarının cəmi hipotenuzun kvadratına bərabərdir: a² + b² = c². Burada c düz bucağın qarşısındakı tərəfdir.

Üçbucağın sahəsi

Üçbucağın sahəsi S = ½·a·h düsturu ilə hesablanır, burada a oturacaq, h ona çəkilən hündürlükdür. Tərəflər verildikdə Heron düsturu da istifadə olunur.

Dairənin sahəsi

Radiusu r olan dairənin sahəsi S = πr², çevrənin uzunluğu isə C = 2πr-dir. π ədədi təqribən 3,14-ə bərabərdir.

Ehtimalın hesablanması

Hadisənin ehtimalı P(A) = əlverişli nəticələrin sayı / bütün bərabər mümkün nəticələrin sayı. Ehtimal həmişə sıfırla bir arasında qiymət alır.

Əks hadisənin ehtimalı

A hadisəsinin baş verməməsi ehtimalı P(A̅) = 1 − P(A) düsturu ilə tapılır. Bu qayda xüsusilə «ən azı bir» tipli məsələlərdə hesablamanı sadələşdirir.

Faiz artımı düsturu

Dəyər p faiz artdıqda yeni qiymət köhnə qiymətin (1 + p/100) mislinə bərabər olur. Azalma halında isə (1 − p/100) vuruğu tətbiq edilir.

Present Perfect quruluşu

Present Perfect have və ya has köməkçi feli ilə əsas felin üçüncü formasından düzəlir: «She has finished». Keçmişdə baş verib indiyə təsir edən hərəkətləri bildirir.

Since və for fərqi

«Since» hərəkətin başladığı konkret nöqtəni göstərir (since 2019), «for» isə davam edən müddəti bildirir (for five years). Hər ikisi Present Perfect ilə işlənir.

Birinci tip şərt cümləsi

Real və mümkün şərt üçün «if + Present Simple, will + V1» quruluşu işlədilir: «If it rains, we will stay home». Hər iki hissə gələcəyə aiddir.

İkinci tip şərt cümləsi

Real olmayan, hipotetik şərt üçün «if + Past Simple, would + V1» quruluşu işlədilir: «If I had time, I would travel». Keçmiş forma gələcək məna daşıyır.

Passiv səsin quruluşu

Passiv səs «be + V3» düsturu ilə düzəlir və zaman «be» feli ilə dəyişir: «The letter is written», «The letter was written», «The letter has been written».

Modal fellərin qaydası

Modal fellərdən (can, must, should, might) sonra fel «to» olmadan birinci formada gəlir: «She can swim». Üçüncü şəxs təkdə modal feli -s şəkilçisi almır.

Artiklların seçimi

«A/an» tək sayılan isimlə ilk qeyddə, «the» müəyyən və unikal obyektlə işlənir. Ümumi mənada cəm və sayılmayan isimlər artiklsiz qalır: «Books are useful».

Sifətlərin müqayisə dərəcələri

Qısa sifətlər -er və -est şəkilçiləri alır (bigger, the biggest), uzun sifətlər more və most ilə müqayisə olunur. Müqayisədə «than» bağlayıcısı istifadə edilir.

Relative clause əvəzlikləri

Şəxs üçün «who», əşya və heyvan üçün «which», yer üçün «where», zaman üçün «when» işlədilir. Müəyyənedici budaq cümlə vergüllə ayrılmır.

Preposition ilə fel birləşmələri

Bir çox fel sabit sözönlük tələb edir: depend on, interested in, good at, afraid of, listen to. «Look forward to» sözönlüyündən sonra fel -ing formasında gəlir.