Xarici dil: oxu, qrammatika və leksika
Əsas anlayışlar
Xarici dil bölməsində əsas diqqət mətnin başa düşülməsi, qrammatik düzgünlük və lüğət ehtiyatına verilir. Oxu hissəsində əsas fikir, detal, müəllifin münasibəti və kontekstdən söz mənasının çıxarılması yoxlanılır. Qrammatikada fel zamanları, modal fellər, sifət və zərfin dərəcələri, əvəzliklər, artikllar, tək və cəm formalar, söz sırası, şərt və nəqli cümlələr vacibdir. Leksikada söz birləşmələri, sinonim və antonimlər, prefiks və suffikslərlə söz düzəltmə bacarığı tələb olunur. Yazı hissəsində qısa mətnin strukturu - giriş, əsas hissə və nəticə - qiymətləndirilir.
Tələlər
Birinci tələ - sualda verilən açar sözü mətndə axtarıb yalnız həmin cümləni oxumaq; düzgün cavab çox vaxt qonşu cümlədə olur. İkinci tələ - "həmişə", "heç vaxt", "yalnız" kimi mütləq ifadələri olan variantları yoxlamadan seçmək; onlar çox vaxt yanlışdır. Üçüncü tələ - zaman uzlaşmasını pozmaq (keçmiş zamanda olan cümlədə indiki zamanın işlədilməsi). Dördüncü tələ - sözün ilk mənasını yaddaşdan götürüb kontekstə uyğun olub-olmadığını yoxlamamaq. Beşinci tələ - boşluq suallarında bütün cümləni oxumadan variant seçmək.
İşlənmiş nümunə
Cümlə: "If she had studied harder, she ___ the exam." Burada üçüncü tip şərt cümləsi var: if + past perfect, nəticə hissəsində would have + participle. Deməli, düzgün cavab "would have passed" olur. Qayda: şərt cümləsinin birinci hissəsinin forması nəticə hissəsinin formasını müəyyən edir; əvvəl şərt hissəsini müəyyənləşdir, sonra nəticəni qur.
Oxu suallarında əvvəl sualı, sonra mətni oxu; bu, vaxta qənaət edir və diqqəti lazımi hissəyə yönəldir. Naməlum sözə rast gəldikdə cümlənin ümumi mənasından istifadə et.