Ümumi müsahibədə etik dilemma: sadiqlik və qanunauyğunluq
Dövlət qulluğuna qəbul üzrə ümumi müsahibədə namizədə aşağıdakı situasiya təqdim olunur. Rəis ona tapşırıq verir: hesabatda bir göstəricini yuxarıya doğru düzəltmək lazımdır, çünki yuxarı orqan yaxşı nəticə gözləyir. Namizəd bilir ki, real göstərici 82 faizdir, hesabatda isə 94 faiz yazılmalıdır. Rəis deyir ki, bu, "kiçik texniki düzəlişdir" və heç kimə zərər verməyəcək. Namizədin iki həftəlik sınaq müddəti var və o, vəzifəni çox istəyir. Eyni zamanda qurumun daxili nizamnaməsində məlumatların düzgünlüyü üzrə ayrıca müddəa var, lakin rəisin səlahiyyətləri də genişdir. Namizəd müsahibədə bu situasiyada nə edəcəyini izah etməlidir. Komissiya cavabı həm etik prinsiplər, həm də praktik addımlar baxımından qiymətləndirir.
1. Namizəd bu situasiyada hansı prinsipləri əsas götürməlidir?
Read the worked answer
Cavabın güclü olması üçün namizəd prinsipləri ardıcıl şəkildə açmalıdır. Birinci prinsip məlumatın düzgünlüyüdür: rəsmi hesabatda faktiki göstəricinin dəyişdirilməsi yanlış məlumatın yayılmasına gətirib çıxarır və sonradan qərar qəbul edən orqanı çaşdırır. İkinci prinsip qanunauyğunluqdur: rəisin geniş səlahiyyəti onu qanunu və daxili nizamnaməni pozmağa haqq qazandırmır; səlahiyyət hüdudları daxilində istifadə olunur. Üçüncü prinsip məsuliyyətdir: namizəd sınaq müddətindədir deyə, etik olmayan tapşırığı yerinə yetirmək üçün əsas yoxdur; əksinə, sınaq müddəti onun peşə davranışını göstərmək üçün imkandır. Dördüncü prinsip mütənasiblikdir: namizəd rəisi dərhal yuxarı orqana şikayət etmək kimi kəskin addımdan əvvəl daxili kanalları sınamalıdır. Beşinci prinsip sənədləşdirmədir: bütün addımlar yazılı qeyd olunmalıdır ki, sonradan namizədin mövqeyi sübuta yetirilsin. Bu prinsiplər birlikdə cavabı həm əxlaqi, həm də real şəraitdə tətbiq oluna bilən edir.
2. Namizəd praktik olaraq hansı addımları atmalıdır? Ardıcıllığı əsaslandırın.
Read the worked answer
Addımların ardıcıllığı vacibdir, çünki hər addım növbəti addımın əsasını yaradır. Birinci addım: rəisə aydın və hörmətli şəkildə izah etmək ki, göstəricinin dəyişdirilməsi faktiki məlumatı təhrif edir və bu, hesabatın etibarlılığına xələl gətirir. Bu mərhələdə namizəd alternativ təklif verə bilər: real göstəricini saxlamaqla yanaşı, nəticənin niyə gözləniləndən aşağı olduğunu izah edən qısa analitik qeyd əlavə etmək. İkinci addım: əgər rəis təkid edirsə, namizəd yazılı formada öz etirazını qeyd etməli və tapşırığı kimin verdiyini, nə vaxt verdiyini sənədləşdirməlidir. Üçüncü addım: daxili nəzarət və ya hüquq xidməti kimi müvafiq kanala müraciət etmək, çünki bu, qurumdaxili həll yoludur. Dördüncü addım: əgər daxili kanallar nəticə vermirsə və təzyiq davam edirsə, yuxarı orqana rəsmi müraciət etmək. Namizəd heç bir halda yanlış rəqəmi imzalamamalıdır, çünki imza şəxsi məsuliyyət yaradır. Eyni zamanda namizəd rəisin reputasiyasını ictimai müzakirə obyektinə çevirməməli, məsələni daxili prosedurlar çərçivəsində saxlamalıdır. Bu ardıcıllıq həm sadiqliyi, həm də qanunauyğunluğu balanslaşdırır.
3. Komissiya bu cavabı necə qiymətləndirməlidir ki, həm etik mövqe, həm də real idarəetmə bacarığı üzə çıxsın?
Read the worked answer
Qiymətləndirmə iki ölçüdə aparılmalıdır: prinsipial mövqe və icra bacarığı. Prinsipial mövqe üzrə komissiya yoxlamalıdır ki, namizəd yanlış məlumatın yayılmasını qəbuledilməz hesab edirmi, yoxsa vəziyyəti yumşaldaraq əsas məsələni keçirmi. İcra bacarığı üzrə isə namizədin ardıcıllığı, konkret addımları, alternativ təklifləri və sənədləşdirməyə yanaşması qiymətləndirilir. Zəif cavab odur ki, namizəd yalnız "qanunu pozmaram" deyir və heç bir praktik yol göstərmir; belə cavab prinsipial görünür, lakin idarəetmə bacarığını göstərmir. Digər zəif cavab odur ki, namizəd dərhal yuxarı orqana şikayət etməyi təklif edir, daxili kanalları sınamadan; bu, mütənasiblik prinsipini pozur və iş mühitində münasibətləri gərginləşdirir. Güclü cavabda namizəd əvvəlcə rəislə dialoq, sonra yazılı etiraz, sonra daxili nəzarət kanalı, ən sonda yuxarı orqan ardıcıllığını göstərir və hər addımın səbəbini izah edir. Komissiya həmçinin namizədin rəisin şəxsiyyətinə toxunmadan məsələni fakt əsasında qoymasına diqqət yetirməlidir. Bu yanaşma namizədin həm etik, həm də peşəkar cəhətdən yetkin olduğunu göstərir.