One question at a time. Build your ЦТ Belarusian Language understanding.
First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
У беларускай мове пасля шыпячых, а таксама пасля р і ц пад націскам пішацца о, а не э ці ё: чорны, шоўк, жоўты, цотны. Таму ў гэтым прыметніку пасля ч стаіць менавіта о. Канчатак -ы адпавядае беларускай форме прыметніка мужчынскага роду.
Апостраф пішацца пасля прыстаўкі, якая заканчваецца на зычны, перад літарамі е, ё, ю, я, і: аб'ява, з'езд, раз'юшаны. Ён паказвае, што папярэдні зычны не змякчаецца. У слове аб'ява якраз ёсць такая пазіцыя пасля прыстаўкі аб-.
У беларускім алфавіце няма літары щ: на яе месцы заўсёды пішуцца дзве літары - шч. Акрамя таго, у гэтым слове пішацца спалучэнне сц, а не сьц ці ст. Адсюль нарматыўнае напісанне - шчасце.
У беларускай мове дзейнічае аканне: у ненаціскных складах замест о пішацца а. У слове галава націск падае на апошні склад, таму ў абодвух папярэдніх складах пішацца а. Такім чынам, правільна галава.
Прыстаўка раз- перад глухім зычным аглушаецца і пішацца як рас-: расказаць, раскінуць, распісаць. Перад звонкім зычным застаецца раз-: разбіць, раздаць. У гэтым выпадку пасля прыстаўкі стаіць глухі к, таму пішам рас-.
Суфікс -шчык пішацца пасля зычных, акрамя д, т, з, с, ж; пасля гэтых зычных ужываецца -чык. У слове барабан аснова заканчваецца на н, значыць, патрэбны суфікс -шчык. Атрымліваем барабаншчык.
У некаторых запазычаных словах падоўжаныя зычныя захоўваюцца на пісьме: ванна, панна, калектыў. Аднак у шэрагу іншых запазычанняў падвоенага зычнага няма: каса, маса, субота. Такім чынам, падоўжаная н ёсць толькі ў слове ванна.
Перад е, ё, і, ю, я зычны д у беларускай мове чаргуецца з дз - гэта дзеканне. Таму ў слове са значэннем «хлопчыкі і дзяўчынкі» перад е пішацца дз. Акрамя таго, пасля дз патрэбна е, а не э.
Літара ў пішацца пасля галоснага, у тым ліку ў канцы слова, каб пазбегнуць збегу галосных: быў, на ўліцы, заўтра. Перад зычным і ў пачатку слова ўжываецца у: у стале, увайшоў. У слове быў у стаіць пасля галоснага ы, таму патрэбна ў.
У першым складзе перад націскам е чаргуецца з я - гэта яканне: зялёны, вясна, лясны. Пад націскам у такіх словах захоўваецца е або ё, але пераднаціскны склад патрабуе я. Акрамя таго, у прыметніку зялёны пішацца адна н.
У беларускай мове ў ненаціскных складах пасля цвёрдых зычных замест о пішацца а. Таму правільны радок - галава, вада, стаяць; варыянты з о ў ненаціскным складзе памылковыя.
Апостраф пішацца пасля прыстаўкі аб- перад я, ю, ё, е, і, калі гэтыя літары абазначаюць два гукі. Ён не замяняецца цвёрдым знакам, злучком або проста апускаецца.
Назоўнікі жаночага роду трэцяга скланення на шыпячы маюць на канцы мяккі знак: ноч, печ, мыш. Назоўнікі мужчынскага роду другой скланенні на шыпячы пішуцца без мяккога знака: мяч, плашч, ключ.
Прыстаўка раз- перад глухім гукам к пераходзіць у рас-, таму пішацца расказаць. Падвоенае с на стыку прыстаўкі і кораня ў такім слове не з'яўляецца.
У прыметніках, утвораных ад асноў на -р, -к, -ц, ужываецца суфікс -ск-. Спалучэнне з + ск не пішацца, таму правільна беларускі.
Складаныя лічэбнікі 50, 60, 70, 80 маюць у першай частцы мяккі знак, а ў другой - форму -дзесят. Таму правільна пяцьдзесят.
Пасля прыстаўкі на зычны пачатковае і кораня пераходзіць у ы, таму правільна разыграць. Гэтае правіла дзейнічае і ў словах сыграць, падыграць.
У слове самалёт паміж асновамі сам- і -лёт пішацца злучная галосная а. Форма з о характэрна для іншай моўнай традыцыі і не адпавядае беларускаму правапісу.
Дзеясловы на -цца ў форме 3-й асобы множнага ліку захоўваюць спалучэнне -цца: аснова «смяю-» далучае канчатак -цца. Гук [ц] у гэтай пазіцыі не падвойваецца і не змякчаецца, таму правільна «смяюцца». Варыянт з -ця або з мяккім знакам парушае гэтую норму.
Прыстаўка без- перад глухім зычным [к] аглушаецца і на пісьме перадаецца як бес-. Адсюль «бескарысны»: бес- + карысны. Падвоенае с на стыку не ўзнікае, бо аснова пачынаецца з аднаго гука [к].
Суфікс -чык пішацца пасля зычных д, т, з, с, ж, таму ў слове «перакладчык» захоўваецца -чык. Пасля іншых зычных ужываецца -шчык, але корань «пераклад-» заканчваецца на д. Збег зычных «дсч» або «тч» у такіх формах недапушчальны.
У запазычаных словах гук [э] пасля цвёрдых зычных перадаецца літарай э, таму пішам «тэлефон». Літара е ў гэтай пазіцыі не ўжываецца, а ненаціскныя галосныя не замяняюцца на ы або і. У слове захоўваецца толькі адна літара э - у пачатковым складзе.
Прыметнікі з суфіксамі -ан- і -ян- маюць адну літару н: гліняны, скураны, саламяны. Падвоенае н пішацца ў прыметніках з суфіксам -н- ад асновы на -н або ў словах-выключэннях. Таму сярод прыведзеных слоў адна н толькі ў «гліняны».
Прыстаўка пры- ўжываецца для абазначэння набліжэння, дасягнення або далучэння: прыехаць, прыйсці. Пасля пры- не пішацца я, а формы з пре- і прэ- для гэтага значэння не ўжываюцца. Такім чынам, правільны варыянт - «прыехаць».
Прыстаўка ад- далучаецца да кораня -да-, і на стыку двух д узнікае падвоеная зычная: аддаць. У словах адзець, адарваць і адзначыць на стыку стаяць розныя зычныя, таму падваення няма. Наяўнасць дзвюх аднолькавых літар на марфемнай мяжы - асноўная ўмова такога напісання.
Складаныя прыметнікі, часткі якіх раўнапраўныя і могуць быць злучаны злучнікам «і», пішуцца праз злучок: навуковы і тэхнічны - навукова-тэхнічны. Разам такое слова не пішацца, бо яно не ўтварае аднаго цеснага паняцця. Прабел або працяжнік замест злучка таксама з'яўляецца памылкай.
У дзеясловах 2-й асобы адзіночнага ліку канчатак -ш пішацца без мяккага знака. Аснова «роб-» захоўвае галосную і, таму правільна «ты робіш». Формы «робеш» і «робыш» парушаюць правапіс асновы, а «робішь» змяшчае лішні мяккі знак.
Пасля ц у беларускай мове ў шэрагу запазычаных і ўласных слоў пішацца ы: цырк, цыфра, цыліндр. Літара э пасля ц захоўваецца ў такіх словах, як цэгла, цэнтр, цэмент, таму выбар трэба рабіць па слоўнікавай норме.
У беларускіх словах пасля ж, ш, ч пішацца ы: жыццё, шырокі, чысты. Літара э ў такіх пазіцыях сустракаецца ў асобных запазычаннях і выключэннях, але не ў слове «жыццё».
Часціца не пішацца разам з прыметнікамі, калі слова набывае новае значэнне і можа быць заменена сінонімам: невялікі - маленькі. З дзеясловамі і прыметнікамі ў проціпастаўленні не звычайна пішацца асобна.
У прыстаўках на з-/с- перад глухой зычной пішацца с, а перад звонкай - з: распісаць, але разбіць. У слове «распісаць» перад п стаіць с, таму напісанне адпавядае правілу.
Суфікс -цк- пішацца ў прыметніках, утвораных ад асноў на к, ц, ч: казак - казацкі, турак - турэцкі, ткач - ткацкі. Калі аснова заканчваецца на іншую зычную, звычайна ўжываецца -ск-.
Складаныя назоўнікі, якія складаюцца з двух самастойных слоў і абазначаюць раўнапраўныя паняцці, пішуцца праз злучок: вагон-рэстаран, генерал-маёр. Разам пішуцца толькі тыя складанні, якія сталі адзіным словам.
У запазычаных словах падвоеная зычная захоўваецца ў тых выпадках, дзе яна ёсць у мове-крыніцы: ванна, тэрыторыя, калектыў. У словах каса, клас, субота падвоенай зычнай няма, таму яны пішуцца з адной літарай.
Калі аснова назоўніка заканчваецца на н і да яе далучаецца суфікс -н-, на стыку пішацца дзве літары н: камень - каменны, закон - законны. У словах зялёны, вясёлы, салоны такой спалучэнні няма.
У інфінітыве дзеясловаў з асновай на галосны пішацца -цца: вучыцца, смяяцца, мыцца. Мяккі знак перад -цца не ставіцца, а падвоенае ц захоўваецца.
У прыстаўцы раз-/роз- пад націскам пішацца о, а без націску - а: роспіс, але разбіць. У слове «роспіс» націск на першым складзе, таму о ў прыстаўцы напісана правільна; перад глухой п таксама пішацца с.
Паводле правіла часціцы -небудзь, -сьці, -то далучаюцца да займеннікаў і прыслоўяў праз злучок. Таму правільна пісаць «хто-небудзь», «які-небудзь», «дзе-небудзь». Злітнае або раздзельнае напісанне тут немагчыма.
У складаных лічэбніках 50-80 першая частка - гэта назва ліку 5-8 у адпаведнай форме: пяцьдзясят, шэсцьдзясят, семдзесят, восемдзесят. Другая частка пішацца -дзясят, без літары «е» пасля «дз». Таму правільнае напісанне - «пяцьдзясят».
Суфікс -чык пішацца пасля зычных д, т, з, с, ж, а -шчык - пасля астатніх зычных. Таму правільна: перакладчык, лётчык, грузчык, але барабаншчык, зваршчык. У слове «барабаншчык» пасля «н» пішацца -шчык.
Ніякі род вызначаецца па канчатку і суадносіцца з формамі «яно», «маё»: возера - ніякага роду. Назоўнікі «зямля» і «ноч» - жаночага роду, а «стол» - мужчынскага.
Назоўнік абазначае прадмет і адказвае на пытанні «хто?» або «што?». Слова «радасць» адказвае на пытанне «што?» і мае граматычныя катэгорыі роду, ліку і склону.
Асабовыя займеннікі ўказваюць на асобу: я, ты, ён, яна, яно, мы, вы, яны. Займеннік «я» адносіцца да першай асобы адзіночнага ліку і з'яўляецца асабовым.
Прыназоўнік «у» з мясцовым значэннем патрабуе меснага склону: у лесе. Форма «лесе» - месны склон адзіночнага ліку назоўніка «лес».
Назоўнік «кніга» жаночага роду, адзіночнага ліку, назоўнага склону. Прыметнік у гэтай форме мае канчатак -ая: цікавая кніга.
Дзеясловы цяперашняга часу змяняюцца па асобах і ліках. Для другой асобы адзіночнага ліку з займеннікам «ты» патрэбен канчатак -еш: ты чытаеш.
Лічэбнік «два» дапасуецца да роду назоўніка: з назоўнікамі жаночага роду ўжываецца форма «дзве». Слова «дзяўчынка» жаночага роду, таму правільна: дзве дзяўчынкі.
Дзеепрыметнік абазначае прымету прадмета па дзеянні і змяняецца як прыметнік: прачытаны (які прачыталі). «Прачытаўшы» - дзеепрыслоўе, «прачытаць» - інфінітыў, а «чытанне» - назоўнік.
Незакончанае трыванне абазначае дзеянне без указання на завяршэнне або вынік і адказвае на пытанне «што рабіць?». «Чытаць» - незакончанае трыванне, а «прачытаць», «напісаць» і «сказаць» - закончанае.
Зваротна-прыналежны займеннік «свой» дапасуецца з назоўнікам у родзе, ліку і склоне. Назоўнік «рэчы» стаіць у множным ліку і вінавальным склоне, таму патрэбна форма «свае».