व्याकरणको स्वीकार्य उत्तर: एउटा वाक्य, दुई दृष्टि
एक नमुना परीक्षामा ५० अंकको ऐच्छिक नेपाली; व्याकरण १० अंक; प्रश्न: “रामले भन्यो, ‘म भोलि विद्यालय जान्छु।’ - अप्रत्यक्ष कथनमा बदल्नुहोस्।” १ अंक। ४२ विद्यार्थी; तीन उत्तर: (क) रामले भन्यो कि उ भोलि विद्यालय जान्छ। (ख) रामले भन्यो कि उ भोलि विद्यालय जानेछ। (ग) रामले भन्यो कि म भोलि विद्यालय जान्छु। शिक्षकको मार्किङ नोटमा “उ” र “जान्छ” मात्र छ। (ख) लेख्ने ९ विद्यार्थीले आपत्ति गरे; उनीहरू भन्छन् “भोलि” भविष्य हो, त्यसैले “जानेछ” चाहिन्छ। अर्को सेक्सनका शिक्षकले (ग) पनि सही मानेका छन्। दुई सेक्सनको नतिजा मिलाउन १० मिनेट छ; विद्यालयमा ८० विद्यार्थी छन्। अघिल्लो वर्ष यही प्रश्नमा (ख) लाई ० दिँदा अभिभावकको उजुरी परेको थियो। बोर्डको उत्तरकुञ्जिका अनुसार कडा नियम लगाउने कि भाषिक स्वीकार्यता हेर्ने?
1. तीनै उत्तरलाई १ अंकमा कसरी निर्णय गर्नुहुन्छ? कारण दिनुहोस्।
Read the worked answer
निर्णय:
- (क) १/१ - “म” → “उ” सर्वनाम परिवर्तन भएको छ; अप्रत्यक्ष कथनमा “जान्छु” → “जान्छ” स्वाभाविक छ।
- (ख) १/१ - “जानेछ” पनि स्वीकार्य छ; “भोलि” ले भविष्य पहिल्यै देखाएको छ, र नेपालीमा अप्रत्यक्ष कथनमा काल एकैनासले नबदलिने अवस्था छ। यसलाई गलत भन्नु भाषिक वास्तविकतासँग मेल खाँदैन।
- (ग) ०/१ - “म” सर्वनाम परिवर्तन भएको छैन; तेस्रो व्यक्तिबाट रिपोर्ट गर्दा “उ” हुनुपर्छ।
महत्त्वपूर्ण: उत्तरकुञ्जी एउटा नमुना हो; स्वीकार्य विकल्प मार्किङ नोटमा लेखिएन भने पनि भाषिक रूपले सही उत्तरलाई ० दिनु अन्यायपूर्ण हुन्छ।
2. दुई सेक्सनका लागि एउटा छोटो मार्किङ नोट लेख्नुहोस् जसले परीक्षकलाई एकै निर्णयमा पुर्याओस्।
Read the worked answer
मार्किङ नोट (दुई सेक्सनका लागि):
“प्रश्न ३ (१ अंक): (क) र (ख) स्वीकार्य। (ख) मा ‘जानेछ’ भविष्यको स्वाभाविक रूप हो; ‘भोलि’ शब्दले समय स्पष्ट पार्छ। (ग) अस्वीकार्य; सर्वनाम ‘म’ नबदलेकोले अर्थ रिपोर्टरसँग जोडिन्छ। सबै परीक्षकले यही निर्णय लागू गर्नुहोस्; फरक परे मोडरेसनमा उल्लेख गर्नुहोस्।”
किन? यसले निर्णयको आधार लेखिएको हुनाले दुई सेक्सनमा एउटै मापदण्ड पुग्छ र विद्यार्थीको आपत्तिको जवाफ पनि तयार हुन्छ।
3. एउटा विद्यार्थीले “मार्किङ नोटमा नभएको उत्तर सही हुन्छ?” भनेर सोध्यो। छोटो उत्तर दिनुहोस्।
Read the worked answer
छोटो उत्तर: “हुन्छ। उत्तरकुञ्जीले सबै सम्भावना समात्न सक्दैन; भाषिक नियमले स्वीकार गर्ने र अर्थ नबिग्रने उत्तर सही हुन सक्छ। तर परीक्षकले आफ्नै मनपरी होइन, सेक्सनभरि एउटै सूची लागू गर्नुपर्छ।”
थप: यदि विद्यार्थीले “जानेछ” लेख्यो भने उसलाई “तिम्रो उत्तर पनि स्वीकार्य छ, तर अब सबैले एउटै नोट पाउनेछन्” भनेर स्पष्ट पार्नुहोस्।