पूरक/द्रुत पाठ्य सामग्री
पूरक/द्रुत पाठ्य सामग्री खण्डले पूरक कथा, निबन्ध वा संस्मरणको कथावस्तु, पात्रचरित्र, घटनाक्रम, सन्देश र शीर्षकको औचित्य जाँच्छ। यो खण्डमा विस्तृत व्याख्या भन्दा सही सार, स्पष्ट सम्बन्ध र छोटो प्रमाणले अंक दिलाउँछ।
मुख्य नियम
- कथाको ढाँचा: सुरुवात, द्वन्द्व, चरम बिन्दु, समाधान र सन्देशगत अन्त्य।
- प्रमुख पात्रको स्वभाव कार्य, संवाद र निर्णयबाट प्रमाणित गर्नु; गौण पात्रको भूमिका मुख्य घटनासँग जोड्नु।
- शीर्षकको औचित्य लेख्दा शीर्षकको शाब्दिक सङ्केत, केन्द्रीय पात्र वा घटना र वैकल्पिक शीर्षकभन्दा उपयुक्तता देखाउनु।
- द्रुत पठनमा पात्र, स्थान, समय, समस्या र परिणाम टिप्नु; त्यसपछि प्रश्नअनुसार विवरण छान्नु।
- नैतिक शिक्षा लेख्दा पाठको घटनाबाट निस्कने सिद्धान्त मात्र लेख्नु; बाहिरी उपदेश थप्नु हुँदैन।
कार्य-उदाहरण
प्रश्न: कथाको शीर्षकको औचित्य पुष्टि गर्नुहोस्। पहिले शीर्षकको अर्थ खोलिन्छ; त्यसपछि शीर्षकसँग मिल्ने केन्द्रीय घटना वा पात्रको निर्णय देखाइन्छ; अन्तमा शीर्षकले पूरै कथाको सार समेट्छ कि सीमित पक्ष मात्र भन्ने निष्कर्ष दिइन्छ। यसरी अर्थ, प्रमाण र मूल्याङ्कन तीनै पक्ष पर्छन्।
बच्नुपर्ने गल्ती
- कथा जस्ताको तस्तै नक्कल गर्नु।
- पात्रको नाम, सम्बन्ध वा घटनाक्रम मिलाउन नसक्नु।
- सन्देशलाई घटनाबाट अलग राख्नु।
- शीर्षकको औचित्य नलेखी कथाको सार मात्र दिनु।