व्याकरण (Grammar)
व्याकरण खण्डले नियमको पहिचान र सही प्रयोग जाँच्छ: वर्णविन्यास, पदवर्ग, कारक-विभक्ति, सन्धि, समास, उपसर्ग-प्रत्यय, काल, वाच्य र वाक्यशुद्धी। प्रश्नले परिभाषा मात्र होइन, उदाहरणमा लागू गर्न सक्ने क्षमता खोज्छ।
मुख्य नियम
- सन्धि गर्दा जोडिने वर्ण र परिवर्तनको नियम लेख्नु; स्वर सन्धि, व्यञ्जन सन्धि र विसर्ग सन्धि छुट्याउनु।
- समासमा विग्रह अनिवार्य; तत्पुरुष, द्वन्द्व, बहुव्रीहि, द्विगु र अव्ययीभावको लक्षणसँग मिलाउनु।
- कारक विभक्ति र अर्थसँग जोडिन्छ: कर्ता, कर्म, करण, सम्प्रदान, अपादान, सम्बन्ध, अधिकरण, सम्बोधन।
- काल र पक्ष: वर्तमान, भूत, भविष्य; सामान्य, अपूर्ण, पूर्ण पक्षको सङ्केत हेर्नु।
- वाक्यशुद्धी गर्दा लिङ्ग, वचन, पुरुष, काल, विभक्ति र पदक्रमको सङ्गति जाँच्नु।
कार्य-उदाहरण
“विद्या + आलय = विद्यालय” मा विद्या अन्त्यको “आ” र आलय आदिको “आ” मिलेर दीर्घ “आ” भएको छ। त्यसैले यो दीर्घ स्वर सन्धि हो। यहाँ नियम भन्नु मात्र पर्याप्त छैन; जोडिने वर्ण, परिवर्तन र सन्धिको नाम तीनै देखाउनुपर्छ।
बच्नुपर्ने गल्ती
- उदाहरण मात्र लेखी नियम नखुलाउनु।
- सन्धि र समासको पहिचान गलत गर्नु।
- कारक र विभक्ति नमिलाउनु।
- वाक्यशुद्धीमा अर्थै बदल्ने संशोधन गर्नु।