अपठित गद्यांश
अपठित गद्यांशले पहिले नदेखिएको गद्यको मूल भाव, शीर्षक, शब्दार्थ, तथ्य, निष्कर्ष र लेखकको उद्देश्य बुझ्ने क्षमता जाँच्छ। उत्तर गद्यांशको आधारमा हुनुपर्छ; बाहिरी ज्ञान वा व्यक्तिगत अनुमान थप्नु हुँदैन।
मुख्य नियम
- पहिले प्रश्न हेर्नु, त्यसपछि गद्यांश पढ्दै सान्दर्भिक वाक्यमा चिन्ह लगाउनु; यसले खोज्ने समय घटाउँछ।
- प्रत्येक अनुच्छेदको विषय वाक्य पहिचान गरी एक वाक्यमा सार लेख्नु; सारहरू जोड्दा केन्द्रीय भाव बन्छ।
- शब्दार्थ सन्दर्भबाट निकाल्नु; एउटै शब्दको अनेक अर्थ हुन सक्ने हुँदा वाक्यको सन्दर्भ जाँच्नु।
- तथ्यात्मक प्रश्नको उत्तर गद्यांशमै खोज्नु; अनुमानात्मक प्रश्नमा गद्यांशको सङ्केतबाट मात्र निष्कर्ष निकाल्नु।
- शीर्षक छोटो, व्यापक र केन्द्रीय भाव समेट्ने हुनुपर्छ; एउटा पक्ष मात्र समेट्ने शीर्षक कमजोर हुन्छ।
कार्य-उदाहरण
गद्यांश: “पुस्तकालय ज्ञानको भण्डार हो; यसले स्वअध्ययनको बानी बसाल्छ।” प्रश्न: उपयुक्त शीर्षक। “पुस्तकालयको महत्त्व” ले दुवै वाक्यको केन्द्रीय भाव समेट्छ; “पुस्तक” मात्र सीमित हुन्छ, “मेरो विद्यालय” असम्बद्ध हुन्छ। त्यसैले पहिलो विकल्प सही हुन्छ। कारण: शीर्षकले सम्पूर्ण अनुच्छेदको सार दिनुपर्छ, एउटा शब्दको पुनरावृत्ति मात्र होइन।
बच्नुपर्ने गल्ती
- गद्यांशमा नभएको तथ्य थप्नु।
- प्रश्नको सीमा नाघेर लामो उत्तर लेख्नु।
- शब्दार्थलाई सन्दर्भ नमिलाई शब्दकोशको पहिलो अर्थ लिनु।
- शीर्षक धेरै लामो वा एक पात्र/घटनामा मात्र सीमित राख्नु।