Odisha BSE Madhyama Matrubhasa Odia cheat sheet
Odisha BSE Madhyama Matrubhasa Odia · Keep the key ideas within reach.
ଓଡ଼ିଆ ମାତୃଭାଷା (ମାଧ୍ୟମା) - ବ୍ୟାକରଣ, ଧ୍ୱନି, ପଦ, ବାକ୍ୟ ଓ ରଚନା
ଓଡ଼ିଆ ବର୍ଣ୍ଣମାଳାରେ ୧୧ଟି ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣ (ଅ ଆ ଇ ଈ ଉ ଊ ଋ ୠ ଏ ଐ ଓ ଔ ମଧ୍ୟରୁ ମୌଳିକ ସ୍ୱର ୧୦, ଋ/ୠ ଋ-ବର୍ଗ) ଓ ୩୫ଟି ବ୍ୟଞ୍ଜନବର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ; ମୋଟ ବର୍ଣ୍ଣ ୫୦ ହିସାବରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରାଯାଏ।
ସ୍ୱରଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ: କଣ୍ଠ୍ୟ (ଅ ଆ କ ଖ ଗ ଘ ଙ), ତାଲବ୍ୟ (ଇ ଈ ଚ ଛ ଜ ଝ ଞ ୟ), ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ (ଟ ଠ ଡ ଢ ଣ ର ଷ), ଦନ୍ତ୍ୟ (ତ ଥ ଦ ଧ ନ ଲ ସ), ଓଷ୍ଠ୍ୟ (ଉ ଊ ପ ଫ ବ ଭ ମ)।
ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: ସ୍ପର୍ଶ (କ ଠାଦି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପର୍ଶ) ଓ ଅସ୍ପର୍ଶ (ଅନୁନାସିକ ଙ ଞ ଣ ନ ମ; ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ୱର ଯ ର ଲ ୱ; ଊଷ୍ମ ଶ ଷ ସ ହ)।
ସନ୍ଧି ତିନି ପ୍ରକାର: ସ୍ୱରସନ୍ଧି (ଦୁଇ ସ୍ୱର ମିଳନ, ଯଥା ବିଦ୍ୟା+ଆଳୟ=ବିଦ୍ୟାଳୟ), ବ୍ୟଞ୍ଜନସନ୍ଧି (ବ୍ୟଞ୍ଜନ+ସ୍ୱର ବା ବ୍ୟଞ୍ଜନ+ବ୍ୟଞ୍ଜନ), ଓ ବିସର୍ଗସନ୍ଧି (ଃ ର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯଥା ନିଃ+ଚୟ=ନିଶ୍ଚୟ)।
ସମାସ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକାର: ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ (ମାତା ଓ ପିତା=ମାତାପିତା), ତତ୍ପୁରୁଷ (ରାଜାର ପୁତ୍ର=ରାଜପୁତ୍ର), ବହୁବ୍ରୀହି (ଦଶ ଆନନ ଯାହାର=ଦଶାନନ), କର୍ମଧାରୟ (ନୀଳ ପଦ୍ମ=ନୀଳପଦ୍ମ), ଅବ୍ୟୟୀଭାବ (ପ୍ରତି ଦିନ=ପ୍ରତିଦିନ)।
କାରକ ଆଠ: କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ, ସମ୍ପ୍ରଦାନ, ଅପାଦାନ, ସମ୍ବନ୍ଧ, ଅଧିକରଣ, ସମ୍ବୋଧନ; ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଥମା ଠାରୁ ସପ୍ତମୀ ଓ ସମ୍ବୋଧନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।
ବାକ୍ୟ ଅର୍ଥ ଅନୁସାରେ ଆଠ ପ୍ରକାର: ବିଧାନାତ୍ମକ, ନିଷେଧାତ୍ମକ, ପ୍ରଶ୍ନାତ୍ମକ, ଆଜ୍ଞାତ୍ମକ, ବିସ୍ମୟାତ୍ମକ, ସନ୍ଦେହାତ୍ମକ, ଇଚ୍ଛାତ୍ମକ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷାତ୍ମକ; ଗଠନ ଅନୁସାରେ ସରଳ, ଯୌଗିକ ଓ ମିଶ୍ର ବାକ୍ୟ।
ଅଳଙ୍କାର ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀ: ଶବ୍ଦାଳଙ୍କାର (ଅନୁପ୍ରାସ, ଯମକ, ଶ୍ଳେଷ) ଓ ଅର୍ଥାଳଙ୍କାର (ଉପମା, ରୂପକ, ଉତ୍ପ୍ରେକ୍ଷା, ଅତିଶୟୋକ୍ତି, ସ୍ୱଭାବୋକ୍ତି); ଉପମାରେ ଉପମେୟ-ଉପମାନ ସମ୍ବନ୍ଧ 'ପରି/ସଦୃଶ' ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ଛନ୍ଦ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରଥମେ ପଦର ମାତ୍ରା ଗଣନା କରି ତାହା ଯେଉଁ ଛାନ୍ଦ (ଯଥା ଦୋଳବେଣୀ, ଚଉତିଶା, ଭଜନ) ସହ ମେଳ ଖାଏ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବ; ମାତ୍ରା-ବିନ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ତ୍ୟାନୁପ୍ରାସ ଦେଖି ଉତ୍ତର ସ୍ଥିର କର।