ଓଡ଼ିଆ (ମାତୃଭାଷା) - BSE ଓଡ଼ିଶା ମାଧ୍ୟମ
ପରିଚୟ
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ BSE ଓଡ଼ିଶାର ମାଧ୍ୟମ ପରୀକ୍ଷାର “ଓଡ଼ିଆ (ମାତୃଭାଷା)” ବିଷୟ। ପରୀକ୍ଷାରେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ଗଦ୍ୟ ଓ ପଦ୍ୟ, ବ୍ୟାକରଣ, ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର ଓ ରଚନା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ। ମୁଖ୍ୟତଃ ବୋଧଶକ୍ତି, ସନ୍ଧି, ସମାସ, କାରକ-ବିଭକ୍ତି, ବାକ୍ୟାନ୍ତର, ପ୍ରତିଶବ୍ଦ, ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ। ପ୍ରଶ୍ନପତ୍ରରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର, ବ୍ୟାକରଣ ପ୍ରୟୋଗ ଓ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଆଧାରିତ ପ୍ରଶ୍ନ ଥାଏ।
ମୂଳ ନିୟମ
- ସନ୍ଧି: ଦୁଇ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଣ୍ଣର ମିଳନ। ସ୍ୱର ସନ୍ଧିରେ ଦୀର୍ଘ, ଗୁଣ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଯଣ; ବ୍ୟଞ୍ଜନ ସନ୍ଧିରେ ପୂର୍ବ ବର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ପର ବର୍ଣ୍ଣର ତୃତୀୟ ବର୍ଣ୍ଣ ଆସେ।
- ସମାସ: ଅନେକ ପଦ ଏକ ପଦ ହୁଏ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ବହୁବ୍ରୀହି, ଅବ୍ୟୟୀଭାବ ଓ କର୍ମଧାରୟ ଚିହ୍ନ।
- କାରକ ଓ ବିଭକ୍ତି: କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ, କରଣ, ସମ୍ପ୍ରଦାନ, ଅପାଦାନ, ସମ୍ବନ୍ଧ ଓ ଅଧିକରଣ।
- ବାକ୍ୟାନ୍ତର: ସରଳ, ଯୌଗିକ, ଜଟିଳ; ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ।
- ଅଳଙ୍କାର: ଉପମା, ରୂପକ, ଅନୁପ୍ରାସ, ଶ୍ଳେଷ; ପଦ୍ୟର ଅର୍ଥ ପ୍ରଥମେ ବୁଝି ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନଟ କର।
- ଛନ୍ଦ: ମାତ୍ରା ଓ ଗଣ ଗଣି ଛନ୍ଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର; ପ୍ରଚଳିତ ଛନ୍ଦ ଯଥା ବସନ୍ତତିଳକା, ରଥୋଦ୍ଧତା।
- ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାର: ଏକାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ, ବିପରୀତ ଶବ୍ଦ, ଦ୍ୱିରୁକ୍ତି ଓ ରୂଢ଼ି ପ୍ରୟୋଗ।
- ରଚନା: ଅନୁଚ୍ଛେଦ, ପତ୍ର, ଜୀବନୀ; ଉପଯୁକ୍ତ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ।
- ଗଦ୍ୟ-ପଦ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଲେଖକ, ପାତ୍ର, ଘଟଣା ଓ ମୂଳଭାବ ମନେରଖ।
ଉଦାହରଣ
“ବିଦ୍ୟାଳୟ”ର ସନ୍ଧି ବିଚ୍ଛେଦ: ବିଦ୍ୟା + ଆଳୟ = ବିଦ୍ୟାଳୟ। ଏଠାରେ ‘ଆ’ ଓ ‘ଆ’ ମିଶି ‘ଆ’ ହେଲା; ଏହା ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ସନ୍ଧି। କାରଣ ସମାନ ସ୍ୱର ମିଳିଲେ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ। ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇ ଶବ୍ଦ ଅଲଗା କରି ଦେଖ, ତା’ପରେ ନିୟମ ଲେଖ। ଏହିପରି ଗୁଣ ସନ୍ଧିରେ ଅ/ଆ + ଇ/ଈ = ଏ, ଅ + ଉ/ଊ = ଓ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ + ଉଦୟ = ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ।
ଟ୍ରାପ୍
- ସନ୍ଧି ଓ ସମାସ ଗୁଡ଼ାଇ ଦେବା: ସନ୍ଧିରେ ବର୍ଣ୍ଣ ମିଳନ, ସମାସରେ ଅର୍ଥଗତ ଏକତ୍ୱ। “ରାଜପୁତ୍ର” ସମାସ, “ବିଦ୍ୟାଳୟ” ସନ୍ଧି।
- ବିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ ଭୁଲ: ‘କୁ’ କର୍ମ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାନ ଦୁଇଟିରେ ଆସେ; କ୍ରିୟା ଦେଖି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
- ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଓ ବିପରୀତ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ନ ଦେଖି ଲେଖିବା।
- ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନର ଭାଷାରେ ଲେଖ; ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ମାର୍କ ହରାଏ।
- ବିସର୍ଗ ସନ୍ଧି: ଅ + ଅ = ଓ; ଅ + ଆ = ଆ; ଏହାକୁ ସ୍ୱର ସନ୍ଧିରୁ ଅଲଗା ରଖ।
- ସମାସ ଚିହ୍ନଟରେ ପୂର୍ବପଦ ଓ ପରପଦର ଅର୍ଥ ଦେଖ; କେବଳ ଯୋଡ଼ି ଲେଖିଲେ ସମାସ ହୁଏ ନାହିଁ।
- ପ୍ରଶ୍ନରେ ‘କେଉଁ ସନ୍ଧି’ ପଚାରିଲେ ନିୟମ ସହ ନାମ ଲେଖ; କେବଳ ବିଚ୍ଛେଦ ଲେଖିଲେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍କ ନାହିଁ।
- ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ତରରେ ଉଦାହରଣ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ।