ಪದ್ಯ (Padya): ಭಾವಾರ್ಥ, ಅಲಂಕಾರ, ರಸ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸು
ಪದ್ಯ (Padya) ವಿಭಾಗವು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಕವನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಾವಾರ್ಥ, ಸಂದರ್ಭ, ರಸ, ಅಲಂಕಾರ, ಛಂದಸ್ಸು, ಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಕವಿಯ ಆಶಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. “ಯಾವ ಅಲಂಕಾರ, ಏಕೆ” ಎಂಬಂತೆ ಕಾರಣ ಕೇಳುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ; ಅಲಂಕಾರದ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ ಬರೆದರೆ ಅಂಕ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಭಾವಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ
ಸಾಲನ್ನು ಸರಳ ಗದ್ಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ; ಅರ್ಥ ಮೊದಲು, ಸಂದರ್ಭ ನಂತರ. “ಈ ಸಾಲು ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ” ಎಂದರೆ ಕವನದ ಆ ಭಾಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಎರಡು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ.
ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ರಸ
- ಉಪಮೆ: ಉಪಮೇಯ, ಉಪಮಾನ, ಸಮಾನ ಧರ್ಮ, ಉಪಮಾವಾಚಕ - ನಾಲ್ಕೂ ಇರುತ್ತವೆ.
- ರೂಪಕ: “ಅಂತೆ” ಇಲ್ಲ; ಉಪಮೇಯ ಮತ್ತು ಉಪಮಾನ ಒಂದೇ ಆಗುತ್ತವೆ.
- ಶ್ಲೇಷ: ಒಂದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ; ಅನುಪ್ರಾಸ: ಒಂದೇ ವ್ಯಂಜನದ ಪುನರಾವರ್ತನೆ; ಯಮಕ: ಒಂದೇ ಪದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ.
- ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ/ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ: ವಾಸ್ತವಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ವರ್ಣನೆ.
- ನವರಸ: ಶೃಂಗಾರ, ಹಾಸ್ಯ, ಕರುಣ, ರೌದ್ರ, ವೀರ, ಭಯಾನಕ, ಬೀಭತ್ಸ, ಅದ್ಭುತ, ಶಾಂತ.
ಛಂದಸ್ಸು
ವೃತ್ತಗಳು ಗಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸುತ್ತವೆ; ಕಂದ ಮಾತ್ರಾವೃತ್ತ; ಷಟ್ಪದಿಗೆ ಆರು ಪಾದ (ಭಾಮಿನಿ, ವರ್ಧಮಾನ, ಸಾಂಗತ್ಯ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳು); ತ್ರಿಪದಿಗೆ ಮೂರು ಪಾದ.
ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕತೆ
ಸಾಲು: “ಮುಖ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬೆಳಗಿತು.” ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮೇಯ = ಮುಖ, ಉಪಮಾನ = ಚಂದ್ರ, ಸಮಾನ ಧರ್ಮ = ಬೆಳಗುವಿಕೆ, ವಾಚಕ = “ಅಂತೆ”. ನಾಲ್ಕೂ ಅಂಶ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಉಪಮಾಲಂಕಾರ. “ಅಂತೆ” ತೆಗೆದು “ಮುಖವೇ ಚಂದ್ರ” ಎಂದರೆ ಅದು ರೂಪಕ. ಹೀಗೆ ವಾಚಕ ಪದ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ನೋಡುವುದೇ ನಿರ್ಣಾಯಕ.
ಬಲೆಗಳು
ಪದ್ಯವನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಅನುವಾದ ಮಾಡುವುದು; ಅಲಂಕಾರದ ಹೆಸರು ಬರೆದು ಕಾರಣ ಬಿಡುವುದು; ರಸ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರ ಗೊಂದಲ; ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭೇದ ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದು; ಕವಿಯ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಕವನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು.