KSEAB SSLC FL Telugu cheat sheet

గద్యం అనేది పద్య ఛందస్సు లేని రచన; కథ, వ్యాసం, జీవిత చరిత్ర, నాటక సంభాషణలు ప్రధాన గద్య రూపాలు.

కథలో ప్రారంభం, సంఘర్షణ, పరాకాష్ఠ, పరిష్కారం అనే నాలుగు ఘట్టాలు సాధారణంగా ఉంటాయి; పాత్రల నిర్ణయాలే సంఘర్షణను ముందుకు నడిపిస్తాయి.

వ్యాసంలో ఒక కేంద్ర భావం ఉంటుంది; ప్రతి పేరా ఆ భావానికి ఆధారం, ఉదాహరణ లేదా విశ్లేషణ ఇస్తుంది.

జీవిత చరిత్రలో సంఘటనలు కాలక్రమంలో ఉంటాయి; వాస్తవాలు, తేదీలు, స్థలాలు ప్రధాన ఆధారాలు.

సంభాషణ పాత్ర స్వభావాన్ని తెలిపే సాధనం; మాటల శైలి, మర్యాద, భాష పాత్ర స్థాయిని బట్టి మారుతాయి.

పాత్ర చిత్రణలో రచయిత పాత్ర మాటలు, చేతలు, ఇతరుల అభిప్రాయాలు ఉపయోగిస్తాడు; రూప వర్ణన మాత్రమే సరిపోదు.

గద్య భాగం నుంచి ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికేటప్పుడు ముందు ప్రశ్నలోని కీలక పదాలను గుర్తించి, పాఠంలో అవి ఉన్న చోటు చూడాలి.

గద్యం మరియు పద్యం మధ్య భేదం: గద్యంలో వాక్యాలు, పేరాలు ప్రధానం; పద్యంలో పాదాలు, గురు-లఘు లయ, ఛందస్సు ప్రధానం.

గురువు: దీర్ఘ స్వరం, సంయుక్తాక్షరానికి ముందున్న అక్షరం, అనుస్వారం లేదా విసర్గ తర్వాతి అక్షరం; సంకేతం 'గ'.

లఘువు: హ్రస్వ స్వరం; సంయుక్తాక్షరానికి ముందు ఉండకపోతే మాత్రమే లఘువు; సంకేతం 'ల'.

ఎనిమిది గణాలు: య=లగ, ర=గల, త=గగ, భ=గలల, జ=లగల, స=లలగ, మ=గగగ, న=లలల.

వృత్త పద్యంలో ప్రతి పాదంలో గణాలు, అక్షరాల సంఖ్య సమానం; జాతి పద్యంలో మాత్రల లెక్క ప్రధానం, గణ విభజన స్థిరం కాదు.

ప్రాస: పాదాల రెండవ అక్షరం సమానంగా ఉండటం; యతి: పాదంలోని నిర్దిష్ట స్థానంలో విరామం, ఆ స్థాన అక్షరం మునుపటి పాదంలోని అదే స్థాన అక్షరంతో సమానం.

ఉపమాలంకారం: 'వలె, వంటి, పోలిన' పదాలతో ఉపమేయ-ఉపమాన పోలిక; ఉదా: ముఖం చంద్రుని వలె ఉంది.

రూపకాలంకారం: ఉపమేయాన్ని ఉపమానంగానే చెప్పడం; ఉదా: ముఖమనే చంద్రుడు. అతిశయోక్తి: ఉన్నదానిని మించి వర్ణించడం.

శ్లేష: ఒకే పదానికి అనేక అర్థాలు; ఉత్ప్రేక్ష: ఊహ ఆధారంగా చెప్పడం; దీపక: ఒకే ధర్మం అనేకానికి వర్తించడం.

సంధి: రెండు పదాలు కలిసేటప్పుడు స్వర మార్పు లేదా లోపం; ఉదా: రామ + ఆలయం = రామాలయం.

అకార సంధి: పూర్వం 'అ', పరం స్వరం అయితే 'అ' లోపించి పరస్వరం దీర్ఘం అవుతుంది; ఉదా: హిమ + అద్రి = హిమాద్రి.

ఇకార సంధి: పూర్వం 'ఇ', పరం స్వరం అయితే 'ఇ' లోపించి పరస్వరం దీర్ఘం అవుతుంది; ఉదా: ముని + ఇంద్రుడు = మునీంద్రుడు.

ఉకార సంధి: పూర్వం 'ఉ', పరం స్వరం అయితే 'ఉ' లోపించి పరస్వరం దీర్ఘం అవుతుంది; ఉదా: గురు + ఉపదేశం = గురూపదేశం.

యడాగమ సంధి: పరపదం మొదటి స్వరానికి 'య్' ఆగమం; ఉదా: మా + అమ్మ = మాయమ్మ.

త్రిక సంధి: 'ఉత్తునకు అచ్చు పరమైనపుడు సంధి'; ఉదా: రాముడు + అతడు = రాముడతడు.

సమాస గుర్తింపు క్రమం: ఉత్తరపదం ప్రధానమా (తత్పురుష), విశేషణ-విశేష్యమా (కర్మధారయ), సమాన ప్రాధాన్యమా (ద్వంద్వ), సంఖ్యావాచకమా (ద్విగు), సమాసం మరొకదానికి విశేషణమా (బహువ్రీహి).

విభక్తులు ఎనిమిది: ప్రథమా, ద్వితీయా, తృతీయా, చతుర్థీ, పంచమీ, షష్ఠీ, సప్తమీ, సంబోధన; ప్రతి విభక్తికి ప్రత్యయాలు ఉంటాయి.

క్రియ: సమాపక క్రియ వాక్యాన్ని పూర్తి చేస్తుంది; అసమాపక క్రియ మరొక క్రియకు అనుసంధానమవుతుంది. వాక్యాలు సరళ, సంకీర్ణ, సంయుక్త భేదాలు.

అధికారిక పత్రంలో పంపినవారి చిరునామా, తేదీ, గ్రహీత చిరునామా, విషయం, ఉపసంహారం, సంతకం ఉంటాయి.

వ్యక్తిగత పత్రంలో సంబోధన, స్వీయ వృత్తాంతం, అభ్యర్థన, ముగింపు స్నేహపూర్వక శైలిలో ఉంటాయి.

వ్యాస రచనలో మూడు భాగాలు: ప్రారంభం (అంశ పరిచయం), వివరణ (కారణాలు, ఉదాహరణలు), ముగింపు (సారాంశం).

కథా రచనలో పాత్రలు తక్కువగా ఉంచి, ఒకే సంఘర్షణను, దాని పరిష్కారాన్ని స్పష్టంగా చెప్పాలి.

సంక్షిప్తీకరణలో ఇచ్చిన భాగం పొడవులో మూడింట ఒక వంతు పరిమితి సాధారణంగా పాటించాలి; కేవలం ముఖ్య భావాలు ఉంచాలి.

శీర్షిక ఇచ్చినప్పుడు రచన మొత్తం ఆ శీర్షికకు సంబంధించినదే ఉండాలి; శీర్షికను మార్చకూడదు.

ప్రతి పేరాలో ఒకే కేంద్ర భావం ఉంచడం ద్వారా రచన స్పష్టంగా, చదవడానికి సులభంగా ఉంటుంది.

రచనలో ఉదాహరణలు, సామెతలు, అనుభవాలు ఉపయోగించడం భావాన్ని బలపరుస్తుంది; కానీ అసంబద్ధ వివరాలు చేర్చకూడదు.

ప్రధాన భావం కనుగొనడానికి పాఠంలో ఎక్కువసార్లు వచ్చే ఆలోచనను, మొదటి మరియు చివరి పేరాలను గమనించాలి.

సందర్భార్థం: పదానికి నిఘంటువు అర్థం కాక, వాక్యంలోని ఇతర పదాలతో కలిసి వచ్చే అర్థాన్ని తీసుకోవాలి.

ప్రత్యక్ష కథనంలో పాత్రల మాటలు యథాతథంగా కొటేషన్ గుర్తులతో ఉంటాయి; పరోక్ష కథనంలో కథకుడి మాటల్లో మారుతాయి.

పాత్ర స్వభావం తెలుసుకోవడానికి ఆ పాత్ర మాటలు, చేతలు, ఇతర పాత్రల ప్రతిస్పందనలు చూడాలి.

కారణ-ఫలిత ప్రశ్నలలో 'ఎందుకు' అనే ప్రశ్నకు పాఠంలోని కారణ వాక్యాన్ని, 'ఏమి జరిగింది'కి ఫలిత వాక్యాన్ని జోడించాలి.

శీర్షిక తరచుగా పాఠం సారాంశాన్ని సూచిస్తుంది; శీర్షికకు పాఠంతో సంబంధం లేకపోతే అది సరైన సమాధానం కాదు.

సమాధానం రాయడానికి ముందు ప్రశ్నలోని 'మాత్రమే', 'కాదు', 'అత్యంత' వంటి పరిమితి పదాలను గుర్తించాలి.

అనుమానం ఉన్నప్పుడు స్వీయ ఊహ కాక పాఠంలోని నేరుగా ఉన్న ఆధార వాక్యాన్ని ఎంచుకోవాలి.